Van ekonomisinin can damarı haline gelen İranlı turist hareketliliği, bölgede yaşanan İran–ABD geriliminin etkisiyle ciddi bir darbe aldı. Yıllardır özellikle Kapıköy Sınır Kapısı üzerinden kente giriş yapan yüz binlerce İranlı turist, Van’da hizmet sektörünü ayakta tutan en önemli unsurların başında geliyordu. Ancak son gelişmelerle birlikte bu yoğunluk gözle görülür şekilde azaldı. Turist sayısındaki düşüş; konaklamadan perakendeye, ulaşımdan yeme-içme sektörüne kadar birçok alanda hissedilirken, kent ekonomisinde de yeni bir dönemin kapısını araladı. Bu tablo, Van’ı tek pazara bağımlılığın riskleriyle karşı karşıya bırakırken, alternatif turizm pazarlarına yönelme ihtiyacını da beraberinde getirdi. Yıllardır İran dışındaki pazarlara yönelme ihtiyacını sık sık vurgulayan önemli isimlerin bu yöndeki çağrıları haklı çıkarken alternatif pazarların oluşturulmasının kaçınılmaz olduğunu ifade eden Van Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Fevzi Çeliktaş, Şehrivan aracılığıyla yaptığı açıklamada yeni pazarların kent için elzem olduğunu söyledi.
ABD-İRAN GERGİNLİĞİ BİR KEZ DAHA ORTAYA KOYDU: VAN’A YENİ PAZARLAR ŞART!
Yıllar önce her yıl yüzbinlerce Avrupalı turist ağırlarken son 20 yılda sadece İran’a endeksli bir politika yürüten Van’da ABD-İran çatışması kente büyü kayıplar yaşattı. Sadece İran’a bağımlı bir pazarın kente uzun vadede kazandırmayacağı ile ilgili söylemler ve endişeler İran-ABD gerginliğinde haklı çıktı. Yıllardır başta Van TSO olmak üzere birçok STK ile birlikte turizmcilerin ve önemli dinamiklerin vurguladığı İran dışındaki diğer komşu ülkelere yönelik çalışmaların olması gerektiği son aylarda bir kez daha anlaşıldı. İran’daki endişe sonrası turizmde büyük bir durgunluk yaşayan Van’da hala bu durağan süreç devam ederken yıllardır dile getirilen alternatif Pazar konusu bir kez daha gündeme geldi.
ÇELİKTAŞ: VAN TSO UZUN SÜREDİR ÇALIŞMALAR YÜRÜTÜYOR
Bu konuda sık sık girişimler yapan Van TSO adına değerlendirmeler yapan Başkan Yardımcısı Fevzi Çeliktaş, Şehrivan aracılığı ile yaptığı değerlendirmede; “Van Ticaret ve Sanayi Odası (Van TSO) olarak şehrimizin en büyük gelir kaynağı olan hizmetler sektörünü güçlendirmek ve şehrimizin turizm potansiyelini ön plana çıkarmak adına 2014 yılında bir adım attık. ‘Yüzümüzü Doğuya Dönüyoruz’ şiarıyla başlatmış olduğumuz çalışmalar doğrultusunda 50’yi aşkın program ile İran İslam Cumhuriyeti’ni ziyaret ettik, görüşmeler gerçekleştirdik ve İlimizi tanıtacak çalışmalara imza attık. 2014 yılına kadar kentte esamesi okunmayan İranlı algısını 2015 yılından itibaren şehrimizde en fazla konuşulan konu haline getirdik. Bunu sadece söylemlerle değil, şehrimizi ziyaret eden İranlı turist sayısıyla da görmüş olduk.” diye konuştu.
İRAN KONUSUNDA VERİLERE DE YANSIDI
Geçmişten bugüne turist sayılarındaki değişimi rakamlarla ortaya koyarak sürecin etkisini değerlendiren Çeliktaş, şöyle konuştu, “Bu söylemimizi 2014 öncesi ve sonrası rakamlar ile şöyle özetlemek isterim. 2011 yılında yaşanan iki yıkıcı depremin ardından 2012 yılında 49 bin 579 İranlı turist sadece Kapıköy Gümrük Kapısı’ndan giriş yaparak şehrimizi ziyaret etti. 2013 yılında bir önceki yılara göre 30 bin 501 artış ile bu rakam 80 bin kişiye çıktı. 2014’ye yönümüzü doğuya dönmemizle birlikte bu rakam yüz bininin üzerine çıktı ve 134 bin 978 oldu. Her geçen yıl artış gösteren rakamlar 2017 yılında 421 bin 977’ye kadar yükseldi.” ifadelerini kullandı.
PANDEMİ KENTİN İYİ GİDİŞATINI YERLE BİR ETTİ
Pandemi sürecinin turizme etkisine değinen Çeliktaş, yaşanan duraksamayı ve sonrasındaki toparlanmayı şu sözlerle anlattı: “Ne yazık ki 2020 yılında başlayan Koronavirüs Salgını nedeniyle 19 bin 652 giriş yaptı. 2 yıl süren tam kapanma sonrası 2022 yılında 496 bin 387 kişilik giriş ile yeni bir rekor geldi. 2023 yılında 595 bin 424, 2024 yılında 719 bin 713 ve son olarak 2025 yılında 777 bin 914 İranlı vatandaş sadece Kapıköy’den şehrimize geldi. Bu başarı Van Ticaret ve Sanayi Odası başarısıdır. Hiç kimsenin konuşmadığı İranlı turist kentimizin can damarı ve en büyük gelir kaynağı oldu.” dedi
SAVAŞLARLA BİRLİKTE VAN DİBE VURDU!
2026 yılı hedeflerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Çeliktaş, bölgesel gelişmelerin planlara etkisini şu ifadelerle dile getirdi: “Her geçen gün artan bu rakamlar doğrultusunda 2026 yılı için sadece Kapıköy üzerinden hedefimizi 1 milyon İranlı turist olarak belirledik. 1 Ocak - 27 Şubat tarihleri arasında rakamlar istediğimiz seviyede ilerliyordu ve bizde bu kapsamda 15 Mart’ta başlayacak olan Van Shopping Fest (Van Alışveriş Günleri) hazırlığına başladık. Ancak 28 Şubat tarihinde İsrail ile ABD’nin haksız bir şekilde İran’a saldırısı sonucu başlayan savaş ortamı tüm planlarımızı, hedeflerimizi ve çalışmalarımızı alt üst etti.”
“PLANLADIĞIMIZ TURİST SAYIMIZDA REVİZEYE GİDİLDİ”
“Shopping Fest’i Ramazan Bayramı’yla birleştirecek şekilde bir alışveriş ortamına dönüştürdük. Yılsonu planladığımız turist sayımızda revizeye gitmek zorunda kaldı. Bu süreçte ne yazık ki uzun yıllar sonra yeniden başlayan Van-Tahran ve Tahran-Van tren seferleri iptal edilmek zorunda kaldı. Bavul ticareti durdu, turist gelişi durdu ve yapılan giriş-çıkışlar savaş nedeniyle mecburi giriş-çıkışlardan ibaret kaldı.” Şeklinde konuştu.
ÇELİKTAŞ: YENİ PAZARLAR OLUŞTURMAMIZ ELZEMDİR
Turizmde pazar çeşitliliğinin önemine dikkat çeken Çeliktaş, yürütülen çalışmalara ilişkin şu bilgileri paylaştı: “2014 yılında doğuya bakış açımızla birlikte İran’ın yanı sıra komşu ve bölgede yer alan ülkeler içinde çalışmalar yaptık. 2016 yılında Bosna Hersek, 2017’de Azerbaycan, 2019’da Ermenistan, 2021’de Irak Kürdistan Bölgesi, 2026 yılında ise Dubai ve Sırbistan gibi ülkelerde çalışma programları gerçekleştirdik. Özellikle Ermenistan ve Irak Kürdistan Bölgesi bizim önemli iki turizm pazarı. Evet, İran bizim vazgeçilmezimiz. Ancak olası savaş, ekonomik sorunlar ve diğer ülkesel sebepleri göz önünde bulundurduğumuzda yeni pazarlar oluşturmamız elzemdir. Bu doğrultuda Irak Kürdistan Bölgesi’nde gerçekleştirdiğimiz çalışma programlarında 10’a yaklaştık. Duhok ve Erbil’de Van Tanıtım Çadırları kurduk, Süleymaniye ve Erbil’de fuara katıldık, 2025 yılında Erbil’de müthiş bir Van Tanıtım Gecesi düzenledik. Sadece 2025 yılında 4 kez Irak Kürdistan Bölgesi’ne gittik ve çalıştık. Aynı şekilde Erbil, Duhok, Soran gibi kentlerden heyetler ağırladık. “ ifadelerini kullandı.
“IRAKLI VATANDAŞLARIN SAYISINDA BİR ARTIŞ SÖZ KONUSU”
İran’da olduğu gibi Irak pazarında da başarı hedeflediğini ifade eden Çeliktaş şöyle devam etti, “Aynı İran’da olduğu gibi Irak Kürdistan Bölgesi içinde bir başarı hikayesi yaratmayı hedefliyoruz. Irak Kürdistan Bölgesi ile kent olarak sınır kapımız yok. Bu nedenle rakamsal bir veri vermemiz mümkün değil. Ancak görece olarak 2022’den bu yana İlimize gelen Kürdistan Bölgesi vatandaşları ile Iraklı vatandaşların sayısında bir artış söz konusu. Bunu gelen Irak plakalı araçlardan da görebiliyoruz. Bu sayıyı artırmak, Hakkari’de bulunan Üzümlü Sınır Kapısı’nın modernize edilmesini sağlamak ve ulaşımın iyileştirilmesi adına girişimlerimiz devam ediyor. Aynı şekilde Van şehrinin kendileri için büyük önem taşıyan Ermenistan içinde çalışmalarımız ve görüşmelerimiz devam ediyor. Ülkeler arası normalleşme ile birlikte bu yıl içinde bir Ermenistan gezisi de planlarımız arasında var.”
“PAZAR ÇEŞİTLİLİĞİMİZİ ARTIRACAĞIZ”
Kentin tanıtımına yönelik projelere de değinen Çeliktaş, özellikle Dünya Kahvaltı Günü’nün önemine dikkat çekerek sözlerini şöyle tamamladı, “Turizm potansiyeli ile ön plana çıkan şehrimizin tanıtımı adına bundan önce olduğu gibi bundan sonrada çalışacağız. Bu kapsamda yaptığımız en önemli etkinliklerden bir tanesi Dünya Kahvaltı Günü’dür. Neden diyecek olursanız? Bildiğiniz gibi pandemide ilan ettiğimiz Dünya Kahvaltı Günü’nü ilk olarak sosyal medya üzerinden kutladık. Daha sonra Dış İşleri Bakanlığı’nın da desteği ile Dünyada bulunan Türkiye Büyükelçilikleri Dünya Kahvaltı Günü’nü kutlamaya başladı. Bu proje şehrimizin tanıtımı açısından büyük önem taşıyor. Bu ve benzeri çalışmalarımıza devam edecek ve pazar çeşitliliğimizi artıracağız. Van dünyanın en güzel şehridir. Biz de bu sloganı her alanda kullanıyor ve sizlerin aracılığıyla herkesi Van’ı görmeye davet ediyoruz.” dedi