Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verileri, Van’daki demografik gerilemeyi gözler önüne serdi. Türkiye genelinde nüfus artışı sürmesine rağmen ülkenin genç nüfusunun artması ve yaşlı nüfus oranın artması tehlikesi devam etti. Son dönemlerde hükümetin de tedbir alınması gereken bir sorun olarak gördüğü bu gidişat devam ederken birçok ilde genç nüfus azalmasıyla birlikte nüfus da düşüşünü sürdürdü. Bu kentlerden biri de Türkiye’nin en genç nüfusuna sahip illerinden biri de Van oldu. Van’ın nüfusu 2025 yılında 1 milyon 112 bin 13 olarak kayıtlara geçti. Yıllık nüfus artış hızı negatif seyreden Van’da, özellikle kırsal ilçelerden merkez ilçelere ve batı illerine yönelik göçün etkili oldu. Erkek nüfus 566 bin 544, kadın nüfus ise 545 bin 469 olarak açıklanırken, kent önceki yıla oranla 6 bin civarında bir nüfus da kaybetti. Kentin bu konudaki düşüşü sorerken Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Nüfus ve Göç Araştırmaları Merkezi Müdürü Prof. Dr. Orhan Deniz, Van’da her yıl biraz daha artan nüfus düşüşü, göç ve nüfusun yaşlanması gibi konularda önemli değerlendirmelerde bulundu.
TÜİK VERİLERİ AÇIKLADI: VAN’IN NÜFUSU DÜŞÜŞTE!
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Van Bölge Müdürlüğü, 2025 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarını açıkladı. Buna göre Van’ın toplam nüfusu 1 milyon 112 bin 13 kişi olarak kayıtlara geçti. 2024 yılında 1 milyon 118 bin 87 olan Van nüfusu, 2025’te 6 bin 74 kişi azaldı. Kentteki nüfus kaybı son yıllarda ivme kazanarak devam ediyor. Yıllık nüfus artış hızı binde -5,4 olarak gerçekleşti. Böylece kentteki nüfus kaybı son yıllarda hız kesmeden devam ediyor. Van, son yıllarda net göç veren iller arasında yer alıyor. Özellikle genç ve nitelikli nüfusun batı illerine (İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa vb.) yönelik göçü öne çıkıyor.
İŞ OLMAYINCA GÖÇ HER GEÇEN GÜN ARTIYOR
İş imkânlarının sınırlı olması, eğitim ve kariyer fırsatları arayışı ile ekonomik nedenler göçün ana etkenleri olarak gösteriliyor. TÜİK verilerine göre Van, Türkiye’de nüfusu düşüş eğilimi gösteren 33 ilden biri konumunda. Kırsal ilçelerden (özellikle Başkale, Çaldıran, Muradiye, Gürpınar gibi) merkeze ve büyükşehirlere doğru iç göç de kent içi dengeleri etkiliyor. İlçelere Göre Nüfus (2025 Öne Çıkanlar)İpekyolu ve Tuşba gibi merkez ilçeler nispeten daha az kayıp yaşarken, Başkale, Çaldıran, Muradiye gibi ilçelerde düşüş daha belirgin. Nüfus azalmasının Van’ı 50 yıl geriye götürdüğünü vurgulayan Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Nüfus ve Göç Araştırmaları Merkezi Müdürü Prof. Dr. Orhan Deniz, konuya ilişkin değerlendirmede bulundu.
PROF. DR. ORHAN DENİZ: VAN’IN DÜŞÜK MİLLİ GELİRİ GÖÇTE ÖNEMLİ BİR ETKEN!
Van’ın uzun yıllardan beri Türkiye'deki kişi başına düşen milli gelir ortalamasının yarısına sahip olan bir il olduğunu söyleyen Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Nüfus ve Göç Araştırmaları Merkezi Müdürü Prof. Dr. Orhan Deniz, “Van, işsizlik oranı ve kişi başına düşen gelir oranı açısından karşılaştırıldığında son sıralarda yer alıyor. Örneğin Türkiye’de kişi başına düşen ortalama milli gelir 2000 yılında 4256 dolar, 2010 yılında 10.706 dolar, 2024 yılında ise 15.325 dolar iken bu rakamlar Van için 2000 yılında 1370 Dolar, 2010 yılında 3861 Dolar, 2024 yılında ise 6125 dolar düzeyinde kalmıştır. Dolayısıyla Van her zaman için Türkiye'deki kişi başına düşen milli gelirin ortalamasının yarısından daha düşük gelire sahip bir ildir. Dolayısıyla göçün tetikleyici sebeplerinin başında gelir düzeyinin düşük olması ve istihdam oranlarının yetersizliği gelmektedir. Bunların dışında başka bir faktör de eğitim.”
NİTELİKLİ NÜFUS BATIYA GÖÇ EDİYOR!
“Van'da her ne kadar üniversite olsa da nitelikli öğrenciler, yani yüksek puanlı öğrenciler, Türkiye'nin batısındaki daha iyi ve nitelikli eğitim veren üniversiteleri tercih ediyor. Bu da Önemli bir faktör. Batıya giden öğrencilerin bir kısmı mezun olduktan sonra Van'a dönse de bir kısmı dönmüyor. Çünkü bu öğrencileri Van'da istihdam edilecek yeteri kadar alan bulunmuyor. Bu da doğal olarak batıya olan göçü etkiliyor. Van’dan dışarıya yapılan göçü belirleyen temel etkenlerin büyük ölçüde gelir düzeyinin çok düşük olması, işsizlik oranının yüksek olması ve nitelikli öğrencilerin batıya eğitim amaçlı göç etmesi diyebiliriz.” dedi.
“KIRDAN KENTE YAPILAN GÖÇ, ÇARPIK KENTLEŞMEYİ VE İŞSİZLİĞİ ARTTIRIYOR”
Kırsaldan kent merkezine yapılan göç sağlıklı bir kentleşme yaratıp yaratmadığını değerlendiren Deniz, ““Kırsal alanda merkeze yapılan göçün kentleşmeye de etkisi bulunmakta. Kırsaldan gelen insanların gelir düzeyleri düşük olduğu için genel olarak şehrin kenar mahallelerinde ucuz arsalar üzerinde evler inşa ediyor. Bu yapılar büyük ölçüde kaçak olduğu için çarpık kentleşmeye neden oluyor. Bir taraftan da tabii ki Van merkezde var olan işsizliği ve yoksulluğun daha da derinleşmesine neden oluyor. Van’da erkek nüfus kadın nüfustan bir miktar daha fazladır. Genel olarak göç veren kentlerde kadın nüfus fazlalığı beklenir. Buna rağmen Van’daki erkek nüfus fazlalığının temel nedeninin nüfus kaydına yansımayan Asker nüfusun olabileceği düşünülebilir.” diye aktardı.
KENTİN UZUN SÜREDİR GÖÇ VERİYOR!
Van’ın yıllardan beri göç verdiğinin altını çizen Deniz, “Nüfus olarak banın azalması ile ilgili. 2024 yılında 1.118.000 nüfus varken bu 2025'te 1.112.000'e düştü. Bu azalmanın temelinde birtakım sebepler var. Bunun en önemli sebeplerinden birisi Van'ın göç vermesi. Van eskiden beri göç veriyor. Ama son yıllarda göç ekonomik yetersizlikler nedeniyle biraz daha arttı. Bir başka sebep de Van'ın nüfusunun azalmasında doğum oranları düştü. Yani göç geçen yıl örneğin aldığı ve verdiği göç arasında -22.000 fark var. 22.000 kişi daha fazla göç etmiş. Evet hocam. Doğum oranları da eskisi gibi yüksek olmadığı için doğum oranı düşüyor. Göç devam ediyor. Bu durumda Van'ın nüfusu azalıyor. Bununla ilgili projeksiyon tutmak biraz zor ama eğer Van'da yeterli yatırım yapılmazsa ekonomik anlamda bölge insanının refah düzeyini yükseltecek ve insanları burada tutmaya yönelik bir refah ortağı yaratılmazsa göç devam edecektir ve nüfus azalması hızlanacak.” şeklinde ifade etti.
VAN’IN GENÇ NÜFUSU DA AZALIYOR!
Genç nüfusun batı illerine gitmesi, Van'da bakım hizmetlerine muhtaç yaşlı nüfusa etkisini de tartışan Prof. Dr. Orhan Deniz, “Batı illerine genel olarak genç nüfusun gitmesi zamanla üretime katılacak iş gücü kaybı ve yaşlı bakımına duyulan nüfusun da azalmasına etki yapacaktır. Bugün Türkiye nüfusu içerisindeki yaşlı nüfus oranı %10,6 civarındadır. Van hala genç nüfusa sahip bir ildir. Ancak Van’da da doğurganlık hızla azalmakta ve ortalama ömür uzamaktadır. Kısacası gittikçe yaşlı nüfus oranı Türkiye genelinde olduğu gibi Van'da da artıyor, genç nüfus azalıyor, doğurganlık düşüyor. Bu durum Türkiye genelinde olduğu gibi Van’da da ilerleyen süreçte yaşlı bakım ihtiyacını arttıracak. Genç nüfusun azalıp yaşlı nüfusun artması, bir tarafta üretim çarklarını yavaşlatmasına diğer taraftan sosyal güvenlik sisteminin yükünün artmasına neden olacaktır. Göçün artması ve nüfusun demografik yapısındaki değişimin kaçınılmaz olarak Van’ı da etkileyeceğini belirtti.
DENİZ: VAN NÜFUSUNA SAHİP ÇIKSIN
Van’da nüfusun azalması, yatırım yapmak isteyenler için olumsuz bir etki oluşturmadığını ifade eden Deniz, “Nüfusun azalması, yatırım yapmak isteyenler için bugün olumsuz bir etki oluşturmaz. Ancak gelecek açısından bu gün den olumsuz anlamda bir şey söylemek zor. Van'ın lojistik, turizm, tarım ve hayvancılık potansiyeli bu demografik krizi durdurabilir mi? Şimdi giden nüfusu geri getirmek çok zor. Çünkü Türkiye'nin Batı illeri ile Van arasında hem gelişmişlik, hem iklim açısından kışın uzun sürmesi ve yatırım iş imkânlarının sınırlı olmasından dolayı giden insanların geri gelme ihtimalini çok zayıf görüyorum. Büyük şehirlere gidip de İstanbul gibi, Ankara gibi, Antalya gibi illerde yeteri kadar gelir elde edemeyen ve hayat pahalılığı yüzünden tekrar Van’a dönmek isteyen insanlar olabilir. Ama bunların sayısının da sınırlı kalacağı kanaatindeyim.” dedi.
“SOSYAL POLİTİKALARDAN ÇOK EKONOMİ POLİTİKALARI ÖNEMLİ”
Belediyelerin ve yerel aktörlerin göç veren ilçeler için öncelik vermesi gereken sosyal politikalara da değinen Prof. Dr. Orhan Deniz, “Burada sosyal politikalardan çok, ekonomi politikaları önemli. Yani siz kırsal alandaki insanları, orada mutlu edebilecek bir refah düzeyine ulaştırır ve güvenlik ortamını sağlarsanız insanlar büyük ölçüde bulunduğu yerde kalır. Ama Van'ın kırsalını düşündüğümüzde insanların oradaki yaşamlarına dokunarak, gerçekçi kırsal kalkınma politikalarının uygulanmasını sağlar ve bu kalkınma yatırımlarının takibini sağlarsanız köylüyü köyde kısmen tutabilirsiniz. Örneğin yapılan hayvancılıkla ilgili yatırımlar, arıcılıkla ilgili yatırımlar, başka türlü yatırımlar söz konusu olabiliyor. Ancak Van’da bunların sürdürülebilirliği ve verilen kaynakların yerinde kullanılıp kullanılamadığının süreç içerisinde takibi yeterli olmadığı için bu politikalar da genelde olarak başarısız kalıyor.” diye konuştu.
VAN’IN DOĞURGANLIĞI DÜŞÜYOR!
Van’da doğurganlığının da düşmesiyle birlikte yıllar sonra Van nüfusunun daha çok düşeceğini söyleyen Deniz Sözlerine şöyle devam etti: “Bir başka önemli etken nüfusun azalmasında etkili olan faktör ise doğum oranlarının hızla düşüyor olması. Tüm Türkiye'de olduğu gibi Van'da da düşüyor. Bu süreç önümüzdeki yıllarda da daha fazla belirgin bir şekilde Türkiye ortalamasının altında bir nüfusa sahip olur. Van’da doğum oranı düşüyor. Ortalama ömür artıyor. Genç nüfus azalıyor. Yaşlı nüfus artıyor. Yaşlı nüfusun artması demek, özellikle kırsal alanda tarımsal üretimin olumsuz etkilenmesi anlamına geliyor. Yani hayvancılık ve tarımda çalışabilecek genç nüfus ileride daha da azalmış olacak. Bu da bölge insanı ve bölgenin geleceği için önemli bir krize işaret ediyor.”
“GÖÇÜ AZALTMANIN ÜZERİNE DÜŞÜNMEMİZ GEREKİYOR”
Deniz, “Doğurganlığı yeniden yükseltme biraz zor görünüyor. Van, Türkiye ortalamasına göre hâlâ doğurganlığın yüksek olduğu bir il. Diğer illerdeki gibi hızlı doğurganlık düşüşü henüz yaşanmıyor. Ancak bu hızlanacaktır. Doğurganlık düşüşü Van için hızlanacak. Bu gözle görülür bir gerçek. Doğurganlık düşüyor. Genç nüfus azalıyor. Yaş nüfus artıyor. Bu konuda neler yapılabilir diye bakıldığında göçü azaltmamız gerek. Bunun üzerine düşünmek gerekiyor. Burada esas mesele ise yatırımlar ve teşviklere geliyor. Devletin yatırımları artmalı, istihdam yaratıcı teşvikleri artmalı ve yatırımlar artmalı.” ifadelerine yer verdi.