Türkiye’nin dünya bor rezervlerindeki yüksek payı, bu madenin ülke ekonomisi ve istihdam açısından taşıdığı önemi her geçen gün artırırken, borun camdan temizlik ürünlerine, sağlıktan enerjiye kadar birçok alanda kullanılması onu son yılların en stratejik yer altı kaynaklarından biri hâline getiriyor. Daha önce ağırlıklı olarak Batı illerinde tespit edilen bor varlığına, Van’da yürütülen ve 2021’de başlayıp 2024’te tamamlanan bilimsel çalışmayla ilk kez yüksek oranlarda rastlandı. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Vahap Yönten ve ekibinin, Özalp ilçesindeki kuyular ile Erçek Gölü’nden aldığı numunelerde ulaşılan yüksek değerler, bölgede önemli bir potansiyele işaret ediyor. Konuyla ilgili Şehrivan’a konuşan Yönten bu henüz değerlendirilmeyen kaynağın işlenmesi durumunda Van’da ekonomi, istihdam, kalkınma ve sağlık alanlarında ciddi katkılar sağlayabileceğini dile getirdi.
VAN’DA İLK KEZ BU KADAR YÜKSEK BOR DEĞERİ ÖLÇÜLDÜ
2023 yılında Van’ın Özalp ilçesinde, su idaresinin desteğiyle dört ayrı kuyu suyundan numune alındı. Yapılan analizlerde bor değerlerinin normal seviyelerin çok üzerine çıktığı görüldü. Ölçümlerde bazı noktalarda 80, 90 hatta 140 ppm’e varan sonuçlar elde edildi. Literatürde 10 ppm ve üzerindeki değerlerin rezerv göstergesi kabul edildiği düşünüldüğünde, bölgede bor varlığına işaret eden güçlü bulgulara ulaşıldığı belirtildi.
ERÇEK GÖLÜ VE ÇEVRESİNDE BENZER SONUÇLAR ELDE EDİLDİ
Aynı yıl yürütülen başka bir projede, Erçek Gölü havzasındaki su kalitesi incelendi. Göl çevresinde yapılan ölçümlerde de 120–130 ppm seviyelerinde bor değerlerine rastlandı. Gölü besleyen akarsuların Özalp yönünden gelmesi, borun çözünerek göle taşındığı ihtimalini güçlendirdi. Elde edilen tüm bulguların Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü’ye raporlandığı aktarıldı.
YÖNTEN: BOR, TÜRKİYE’DE BULUNAN ÇOK KIYMETLİ ELEMENT
Borun savunma sanayinden enerjiye, inşaattan ilaç sektörüne kadar geniş bir kullanım alanına sahip olduğunu vurgulayan Yönten, “Bor, dünyadaki rezervlerinin yüzde 60-70’inin Türkiye’de bulunduğu çok kıymetli bir element. Savunma sanayinden inşaata, ilaçtan enerjiye kadar birçok alanda kullanılıyor. Örneğin bor hidrür uçak yakıtı olarak, boran deterjan sektöründe, temizlik ve sanayide yaygın şekilde karşımıza çıkıyor” dedi.
“KUYULARDAN 140 PPM’E VARAN ÖLÇÜMLERE ULAŞILDI”
2023 yılında yüksek lisans çalışmaları kapsamında Van’ın Özalp ilçesinde dört farklı kuyudan alınan numunelerin, VASKİ’nin desteğiyle analiz edildiğini belirten Yönten, “Biz 2023 yılında yüksek lisans tezi kapsamında Van’ın Özalp ilçesinde VASKİ’nin desteğiyle 4 kuyu suyunda analiz yaptık. Bu çalışmada bor değerlerinin normalin 8-10 kat üzerinde çıktığını gördük. Yüksek lisans sürecinde yaptığımız ölçümlerde ise 80, 90, hatta 140 ppm seviyelerine ulaşıldı. Oysa literatürde 10 ppm ve üzeri, rezerv varlığına işaret eder. Yani 12-13 kat fazla değerler ölçtük. Bu da bölgede bor rezervi bulunduğunu gösterdi” diye aktardı.
VAN’DA BOR UMUDU: ÖZALP VE ERÇEK ÇEVRESİNDE YÜKSEK DEĞERLER ÖLÇÜLDÜ
Aynı yıl yürütülen bir başka projede Erçek Gölü’nün su kalitesinin de incelendiğini aktaran Yönten, gölde yapılan ölçümlerde 120–130 ppm aralığında bor değerlerine ulaşıldığını dile getirerek, “Başka bir projemizde Özalp merkezde farklı noktalarda yaptığımız analizlerde de yüksek sonuçlar elde ettik. Yine aynı yıl Erçek Gölü’nün korunmasına yönelik bir projede görev aldım. Orada da su kalitesine baktığımızda 120-130 ppm değerlerine ulaştık. Erçek Gölü’nü besleyen Mamedik Çayı’nın Özalp tarafından geldiğini düşünürsek, borun çözünerek göle ulaştığını söyleyebiliriz. Bu sonuçlar Van’ın doğusunda, özellikle Erçek ve Özalp çevresinde bor rezervi olduğuna işaret ediyor. Çalışmalarımızı da MTA’ya raporladık. Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne de göndereceğiz” şeklinde konuştu.
“BU BULGULAR VAN İÇİN BÜYÜK BİR POTANSİYEL”
Yönten, içme sularında bor için Türk standartlarının 0,1–2 ppm, dünya standartlarının ise 2,4 ppm seviyesinde olduğunu hatırlatarak, “Bilimsel çalışmalarla hareket ediyoruz. Türk standartlarına göre içme sularında bor oranı 01 ila 2 pmm, dünya standartlarına göre 2.4 pmm olarak belirlenmiş. Literatürde ise 10 ppm üzerinde ise lokasyonda bor ile ilgili rezerv olduğu ifade ediliyor. Dolayısıyla 130, 140 ppm ve limitlerin üzerinde bulmamız burada bor yatağının olduğunu gösteriyor. Bu, bilimsel olarak ispatlandı. Bundan sonraki kısım, MTA ve jeolojiyle ilgilenen uzmanların araştırmalarına kalmış. Biz şundan eminiz, bilimsel veriler burada bor rezervi olduğunu gösteriyor. Çok değerli bir element. Dolayısıyla burada rezervin olması bu çalışmanın ne kadar önemli olduğunu gösteriyor” diye konuştu.
VAN’IN EKONOMİ VE İSTİHDAMINA KATKI SAĞLAYACAK!
Borun bugüne kadar ağırlıklı olarak Batı Anadolu’da çıkarıldığını belirten Yönten, Doğu Anadolu’da da rezerv bulunabileceğine yönelik bu bulguların önemli olduğunu söyleyerek, “Bugüne kadar borun daha çok Batı Anadolu’da çıkarıldığını biliyorduk. Ancak yapılan çalışmalar Doğu’da da rezerv olduğunu ortaya koydu. Van’da çıkarılması halinde bölgeye enerji, istihdam ve ekonomik anlamda ciddi katkılar sağlayacaktır” dedi.
“BOR, ÇEVRE DOSTU STRATEJİK BİR KAYNAK”
Yönten, petrol ve doğal gaz gibi hidrokarbon kaynakların çevreye ciddi zararlar verdiğini, buna karşılık borun çevreye zarar vermeyen bir maden olduğunu belirterek, “Günümüzde enerjimizin büyük kısmı petrol ve doğal gaz gibi hidrokarbonlara dayanıyor. Bunlar ekolojik açıdan ciddi zararlar veren kaynaklar. Oysa bor çevreye zarar vermeyen, yenilenebilir enerji alanında kullanılabilecek stratejik bir maden. Örneğin bor hidrürün uçak yakıtı olarak kullanılması bile bunun göstergesidir” şeklinde konuştu.
YÖNTEN’DEN KURUMLARA ÇAĞRI
Bu sürecin hem bölge hem de ülke ekonomisi açısından önemli kazanımlar sağlayabileceğini ifade eden Yönten, “Dolayısıyla hem ekolojik dengeye hem de ekonomiye katkı sağlayacağına inanıyorum. Biz elimizdeki tüm verileri ilgili kurumlara ilettik. Dileğimiz, ihtiyaç duyulduğunda Van ve bölgesinde bulunan bor rezervlerinin değerlendirilmesi, teknolojiye kazandırılması ve ekonomiye katkı sağlamasıdır. Bu hem Van için hem de ülkemiz için çok kıymetli olacaktır” dedi.