Van’da son dönemde derinleşen ekonomik sıkıntılar, kentte ticaret yapan esnafı ciddi bir çıkmaza sürükledi. Pandemi sonrası toparlanma umudu taşıyan esnaf, artan girdi maliyetleri, yükselen işyeri kiraları, elektrik ve doğalgaz faturalarındaki artış, kredi borçları ile yüksek SSK ve BAĞ-KUR primleri nedeniyle faaliyetlerini sürdürmekte zorlanıyor. Kent ekonomisindeki daralma esnafı doğrudan etkilerken, bu tablo Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği verilerine de yansıdı. TOBB’un açıkladığı rakamlara göre Van’da 2025 yılı ocak-aralık döneminde 197 işletme kepenk kapattı. Yaşanan bu gelişmeler üzerine Şehrivan’a konuşan sektör temsilcileri, esnafın ayakta kalabilmesi için acil önlemler alınması gerektiğini dile getirdi.
BAŞKAN GÖRMÜŞ: “VAN’DA ESNAF AYAKTA DURAMAZ HALE GELDİ”
Van’da küçük esnafın yaşadığı ekonomik darboğaz her geçen gün daha da derinleşiyor. Konuya ilişkin Şehrivan’a değerlendirmelerde bulunan Van Esnaf ve Sanatkârlar Odalar Birliği Başkanı Cabir Görmüş, esnafın artık ayakta kalamaz hale geldiğini söyledi. Yaşanan sorunların artık dayanılmaz bir noktaya ulaştığını ifade eden Görmüş, “Van’da esnaflarımız son demlerini yaşıyor. Artık bıçak kemiğe dayandı. Derdimiz çok ama derman yok. Esnafın yaşadığı en büyük sorunların başında ekonomik sıkıntılar geliyor. Özellikle kiralar çok yüksek. Bunun yanında üç harfli marketler olarak bilinen ulusal zincir marketler küçük esnafın önünü kapatıyor. Her köşe başında açılan bu marketler, esnafın satış yapmasını engelliyor ve ekonomik olarak daha da zor duruma düşmesine neden oluyor” dedi.
ZİNCİR MARKETLER VANLI ESNAFI REKABET EDİLEMEZ HALE GETİRDİ!
Zincir marketlerin mahalle aralarına kadar girmesinin küçük işletmeleri ciddi şekilde etkilediğini dile getiren Görmüş, bu durumun yerel esnafı rekabet edemez noktaya taşıdığını belirterek şunları söyledi: “Küçük esnafı koruyacak bir zincir market yasası çıkarılmadı. Bu yüzden esnaf uçurumun ucunda. Kiralar ödenemiyor, devletin verdiği teşvikler düşürülüyor ya da tamamen kaldırılıyor. Sigorta primleri ise çok yüksek. Tüm bu yükler esnafın sırtına bindiriliyor. Zincir marketlerin kontrolsüz biçimde yayılması, bakkal ve manav gibi küçük işletmeleri bitme noktasına getirdi.”
“BANKALAR VANLI ESNAFI GÖRMÜYOR”
Krediye erişimde yaşanan sıkıntılara da değinen Görmüş, Van’daki esnafın finansal anlamda tamamen kendi kaderine terk edildiğinin altını çizerek, “Bankalar Van’daki esnafa adeta yokmuş gibi davranıyor. En küçük krediye ulaşabilmek için bile ciddi teminatlar ve ipotekler isteniyor. Oysa buradaki esnafın mal varlığı da oldukça sınırlı. Kimi zaman gayrimenkul teminatı dahi kabul edilmiyor. Bu şartlar altında esnafımız çaresiz kalıyor ve işini sürdürmesi mümkün olmuyor” diye konuştu.
GÖRMÜŞ’TEN ÇAĞRI: “KİRA ARTIŞLARI MUTLAKA DURDURULMALI”
Görmüş, çözüm için taleplerini de dile getirerek, “Basit usulde vergilendirilen primlerin düşürülmesi gerekiyor. Sigorta primleri mutlaka azaltılmalı. BAĞ-KUR prim gün sayısının 7.200’e çekilmesi lazım. Van’daki kira artışlarına artık dur denmeli. Gençler için yeni teşvikler ve faizsiz krediler sağlanmalı. Küçük esnaf ve sanatkârların iş yerlerini güçlendirebilmeleri için destekler artırılmalı. Van’da huzur ortamı sağlanmış olsa da işsizlik ve esnafın durumu çok ciddi bir sorun. Devletimizin Van için özel önlemler almasını ve esnafı desteklemesini bekliyoruz” dedi.
ŞAHİN: VANLI ESNAF FİNANSAL OLARAK ÇOK ZOR DURUMDA
Konuyla ilgili Şehrivan’a konuşan Mali Müşavir İbrahim Şahin, Van’daki esnafın özellikle finansman konusunda büyük sorunlar yaşadığını söyledi. Deprem sonrası süreçte ticaretin sağlıklı bir döngüye giremediğini belirten Şahin, “Van depreminden bu yana Van’daki esnaf çok ciddi sıkıntılar yaşıyor. Ticaret döngüsünün tam anlamıyla sağlanamaması ve bankaların kredi verirken Van’ı yüksek riskli görmesi, esnafın finansal tablolarını ve bilançolarını olumsuz etkiliyor. Bu durum kredi başvurularında büyük sorunlara yol açıyor” dedi.
“TEMİNAT ŞARTLARI VANLI ESNAFI KİLİTLİYOR”
Bankaların kredi verirken talep ettiği teminatların esnafı zor durumda bıraktığını vurgulayan Şahin, “Bankalar Van’daki esnafa güvenmiyor. Bunun temel nedeni, esnafın mali verilerinin yetersiz görünmesi. Krediye ulaşım noktasında teminat sunmakta da ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Örneğin 1.000 liralık bir kredi için 1.500 liralık teminat isteniyor. Esnaf kendi gayrimenkulünü teminat olarak gösterse bile bu yeterli görülmüyor. Verilen kredilerin çok üzerinde teminat talep edilmesi, esnafı ciddi anlamda zorluyor” ifadelerini kullandı.
“NAKİT AKIŞI BOZULDU, KEPENKLER KAPANIYOR”
Şahin, krediye erişemeyen esnafın nakit akışını sağlayamadığını belirterek, “Çek ya da senet yazıldığında ve nakde ihtiyaç duyulduğunda krediye ulaşamayan esnaf işyerini kapatmak zorunda kalıyor. Nakit akışını çeviremeyen birçok esnaf iflas ediyor. Bugün Van’da pek çok esnafın kepenk kapattığını üzülerek görüyoruz” diye konuştu.
“TEFECİYE YÖNELİM TEHLİKELİ”
Bazı esnafların çareyi tefecilerde aradığını dile getiren Şahin, bunun son derece riskli bir yol olduğunu vurgulayarak, “Van’da krediye ulaşamayan bazı esnaflar ne yazık ki çözümü tefecilerde arıyor. Tefeciye bulaşan bir esnaf için geri dönüş çok zordur. Bu sürecin sonu çoğu zaman iflas oluyor. Bu yüzden canına kıyan insanlar var. Bu durum bizi derinden üzmektedir” dedi.
ŞAHİN’DEN ÇAĞRI: “ORTAK ADIM ŞART”
Şahin, çözüm için merkezi hükümet, esnaf odaları ve ticaret odalarına çağrıda bulunarak, “Kredi sisteminin yeniden ele alınması, teminat şartlarının hafifletilmesi ve esnafın desteklenmesi büyük önem taşıyor. Aksi halde bu bölgede sürdürülebilir bir ekonomik yapıdan söz etmek mümkün değil” dedi.