Van’da her geçen gün daha da ağırlaşan trafik sorunu, kent yaşamını ciddi şekilde olumsuz etkilemeye devam ediyor. Nüfus artışıyla birlikte araç sayısının da hızla yükseldiği kentte, özellikle şehir merkezine bağlanan ana arterlerde yaşanan sıkışıklık artık günlük hayatın bir parçası haline geldi. Eskiden yalnızca belirli saatlerde yaşanan yoğunluk, bugün neredeyse günün her anında hissediliyor. Son birkaç yılda trafik meselesi kentin en büyük sorunu haline gelirken adeta bir kaosa dönen şehir merkezindeki trafik çilesi her geçen gün daha da büyüyor. İyice çıkılmaz hale gelen trafik sorunu ile ilgili atılan adımlar ve ortaya konulan öneriler yeterli derecede çözüm oluşturmazken Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Şehir Plancıları Odası Van İl Temsilcisi Ferhat Kayalık kentin en önemli sorunun çözümü ile ilgili çarpıcı ifadelerde bulundu. Sadece öneriler değil, çözüm getirmeyen yaklaşımlara da değinen Kayalık, Şehrivan’a yaptığı açıklamada uzun vadeli bir çok önemli öneri paylaştı.
VAN SON YILLARDAKİ EN BÜYÜK PROBLEMİ TRAFİK ÇİLESİ OLDU!
Van’ın son yıllardaki en büyük sorunu olan trafik konusunda problem katlanıyor. Cumhuriyet Caddesi, Maraş Caddesi, Hastane Caddesi ve Fevzi Çakmak gibi ana güzergâhlarda oluşan uzun araç kuyrukları, sabah ve akşam saatlerinde dakikalarca ilerleyemeyen sürücüleri çileden çıkarıyor. Otopark yetersizliği, plansız kentleşme ve toplu taşımaya yeterli ilginin gösterilmemesi de sorunun ana unsurları arasında yer alıyor. Eskiden yalnızca belirli saatlerde yaşanan yoğunluk, bugün neredeyse günün her anında hissediliyor. Vatandaşlar, iş yerine, okula veya hastaneye gitmek için yollarda ortalama 45-60 dakika kaybettiğini belirtiyor. Konuya ilişkin Şehrivan’a konuşan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Şehir Plancıları Odası Van İl Temsilcisi Ferhat Kayalık, dikkat çeken açıklamalarda bulundu.
ŞEHİR PLANCILARI ODASI İL TEMSİLCİSİ KAYALIK’TAN TRAFİK ÇÖZÜMÜ İLE İLGİLİ ÇARPICI ÖNERİLER
Van kentinde son yıllarda yaşanan trafik sorunu, yalnızca araç sayısındaki artışla açıklanabilecek bir durum olmadığını söyleyen Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Şehir Plancıları Odası Van İl Temsilcisi Ferhat Kayalık, “Van kentinde son yıllarda yaşanan trafik sorunu, yalnızca araç sayısındaki artışla açıklanabilecek bir durum değildir. Bu sorun; nüfus artışı, kent içi mekânsal gelişim kararları, ulaşım altyapısının yetersizliği ve planlama süreçlerinde yapılan müdahalelerin bir sonucu olarak ortaya çıkan çok boyutlu bir kentleşme problemidir. Van kentinin ulaşım omurgasına bakıldığında, kentin büyük ölçüde İpekyolu Caddesi (D-300 Karayolu), Erciş Yolu, Şabaniye Caddesi Hakkâri Yolu, İskele Caddesi, Kazım Karabekir Bulvarı, İki Nisan Bulvarı ve Sıhke Caddesi gibi sınırlı sayıdaki ana aks üzerine yoğunlaştığı görülmektedir. Bu akslar, özellikle Merkezi İş Alanı’na (çarşı bölgesi) bağlanan ana ulaşım koridorları olup, sabah ve akşam pik saatlerinde kentin en yoğun trafik yükünü taşımaktadır.” dedi.
KAYALIK: ÇEVRE YOLU TAMAMLANMADAN KENT İÇİ TRAFİK ÇÖZÜLMEZ
Konuya ilişkin detaylı açıklamalarda bulunan Şehir ve Bölge Plancısı Ferhat Kayalık, “Son yıllarda devreye alınan Van Çevre Yolu projesi, kent içi trafiği azaltma açısından önemli bir adım olmakla birlikte, çevre yolunun tüm etaplarının tamamlanmamış olması ve kent içi bağlantılarının yeterince güçlendirilmemesi nedeniyle beklenen etkinin tam olarak sağlandığını söylemek henüz mümkün değildir. Çevre Yolu tamamlandığında özellikle şehirlerarası transit trafiğin kent merkezinden uzaklaştırılmasıyla İpekyolu Caddesi üzerindeki yükün azalması beklenmektedir. Ayrıca merkezi iş alanında yoğunlaşan ticari fonksiyonlar ve yapı yoğunluğu artışları, bu alanlara yönelen araç sayısını artırmış, ancak aynı oranda otopark ve ulaşım kapasitesi artırılmamıştır. Bu durum, kentin ulaşım sisteminin mevcut kapasitesini zorlayan temel faktörlerden biri olmuştur. Bunun yanı sıra trafik sorunu yalnızca teknik bir mesele değil, aynı zamanda yönetsel kapasite ve kaynak yönetimi ile doğrudan ilişkili bir sorundur. Kentte yaşanan birçok ulaşım probleminin temelinde, yönetsel süreçlerde yaşanan aksaklıklar, kurumsal sürekliliğin kesintiye uğraması ve planlama süreçlerinin yeterince katılımcı yürütülmemesi gibi faktörler yer almaktadır.” şeklinde konuştu.
“TEK MERKEZLİ İMAR VAN’I BOĞUYOR”
Kayalık, “Özellikle geçmiş yıllarda ve günümüzde kentte uygulanan kayyım yönetimleri sürecinde, yerel yönetimlerde kurumsal hafızanın zayıflaması, teknik kadroların sürekliliğinin sağlanamaması ve planlama süreçlerinin yerel paydaşlarla yeterince paylaşılmadan yürütülmesi, bugün karşı karşıya kaldığımız birçok yapısal sorunun temelini oluşturmuştur. Bu süreçte, kentsel kararların önemli bir kısmının katılımcı planlama anlayışından uzak, kısa vadeli uygulama odaklı ve çoğu zaman bütüncül planlama yaklaşımı gözetilmeden alınması, ulaşım ve mekânsal gelişim kararlarında parçacı bir yapı oluşmasına neden olmuştur. Kentte ulaşım sisteminin sağlıklı işlemesi, yalnızca yol yapımı veya kavşak düzenlemeleriyle değil; imar planlarının işlevsel bir hale getirilmesi, yine imar planlarının uygulanma biçimi ve yönetsel kararların şeffaflığı ile doğrudan ilişkilidir. Ancak Van kentinde imar ve şehircilik süreçlerinin çoğunlukla tek merkezli karar alma mekanizmalarıyla yürütülmesi, meslek odaları, akademik kurumlar ve diğer teknik paydaşların sürece yeterince dahil edilmemesi, alınan kararların teknik yeterliliğini ve sürdürülebilirliğini zayıflatmıştır.” diye aktardı.
TASARRUF VAN’IN TRAFİĞİNİ TIKADI!
Kentte yaşanan ekonomik kısıtlar ve merkezi düzeyde yayımlanan tasarruf tedbirleri, yerel yönetimlerin yatırım kapasitesini doğrudan etkilediğini söyleyen Kayalık, “Ayrıca kentte son yıllarda yaşanan ekonomik kısıtlar ve merkezi düzeyde yayımlanan tasarruf tedbirleri, yerel yönetimlerin yatırım kapasitesini doğrudan etkilemiştir. Özellikle geçmiş dönemlerden devralınan mali yükler, ulaşım altyapısına yönelik yatırımların gecikmesine veya ertelenmesine neden olmuştur. Bu durumun etkileri; Yeni otopark yatırımlarının gecikmesi, Alternatif ulaşım akslarının oluşturulamaması, Toplu taşıma sistemlerinin modernize edilememesi, Mevcut yol altyapısının bakım ve iyileştirme çalışmalarının sınırlı kalması şeklinde ortaya çıkmıştır.” diye açıkladı.
KISA VADELİ MÜDAHALELER YETMİYOR: VAN’A ULAŞIM ANA PLANI ŞART
Kentte belirli dönemlerde yapılan kavşak düzenlemeleri, sinyalizasyon çalışmaları veya tek yön uygulamaları gibi müdahaleler, mevcut sorunları geçici olarak hafiflettiğini vurgulayan Kayalık, “Van kentinde bugüne kadar yapılan uygulamalar incelendiğinde, ulaşım sisteminin çoğunlukla kısa vadeli müdahalelerle yönetildiği, uzun vadeli ve bütüncül bir ulaşım politikasının yeterince hayata geçirilemediği görülmektedir. Kentte belirli dönemlerde yapılan kavşak düzenlemeleri, sinyalizasyon çalışmaları veya tek yön uygulamaları gibi müdahaleler, mevcut sorunları geçici olarak hafifletmekle birlikte, veriye dayalı bir Ulaşım Ana Planı olmadan kalıcı çözüm üretmemektedir. Oysa çağdaş kentlerde ulaşım politikaları; Ulaşım Ana Planı, Otopark Master Planı, Bisiklet ve Yaya Ulaşım Planı Toplu Taşıma Entegrasyon Planı gibi birbirini tamamlayan planlama araçları ile yönetilmektedir. Van gibi hızlı büyüyen bir kentte, özellikle Edremit – İpekyolu – Tuşba gelişim aksları dikkate alınarak uzun vadeli ulaşım politikalarının oluşturulması kaçınılmazdır.” diye konuştu.
KAPSAMLI BİR ULAŞIM ANA PLANI ŞART
Ulaşım sistemindeki eksikliklere değinen Şehir ve Bölge Plancısı Ferhat Kayalık, “Kentte ulaşım sistemine ilişkin en önemli eksikliklerin başında, güncel verilerle hazırlanmış kapsamlı bir ulaşım ana planının bulunmaması gelmektedir. Bunun yanı sıra kentte öne çıkan başlıca eksiklikler şunlardır: Açılmamış Plan Yolları: Nazım ve uygulama imar planlarında yer alan bazı yolların, özellikle mülkiyet sorunları nedeniyle açılamadığı görülmektedir. Bu durum, planlarda öngörülen ulaşım kapasitesinin fiilen kullanılamamasına yol açmaktadır. Bir diğeri Merkezi İş Alanında Yoğunluk. Çarşı olarak bilinen merkezi iş alanına bağlanan: İskele Caddesi, Kazım Karabekir Bulvarı, Cumhuriyet Caddesi, İki Nisan Bulvarı gibi akslarda yoğunluk sürekli artmaktadır.”
TOPLU TAŞIMA YETERSİZ, BİREYSEL ARAÇ KULLANIMI FAZLA
“Bu alanlarda otopark kapasitesinin yetersizliği, yol kenarı parklanma ve düzensiz yük indirme-bindirme faaliyetleri trafiği doğrudan olumsuz etkilemektedir. Toplu Taşıma Sisteminin Yetersizliği bir önemi sorun olarak öne çıkıyor. Toplu taşıma sistemleri yeterince cazip hale getirilemediği için bireysel araç kullanımı artmaktadır. Bu durum özellikle: İpekyolu Caddesi, Erciş Yolu, Edremit bağlantı aksları üzerinde yoğunluk oluşturmaktadır. Öne yandan Yaya ve Bisiklet Ulaşımının İhmal Edilmesi de bir diğer problem. Modern kent planlama yaklaşımında önemli bir yer tutan yaya ve bisiklet yolları, kent genelinde yeterli düzeyde planlanmamıştır.” dedi.
“VAN’DA TEK YÖNLÜ TRAFİK SİSTEMİ YENİ YOĞUNLUK ALANLARININ OLUŞMASINA NEDEN OLDU”
“Kentte belirli bölgelerde uygulanan tek yönlü trafik sistemlerinin, özellikle dar kesitli sokaklarda ve bazı merkezi akslarda araç akışını düzenlediği görülmektedir. Bu uygulamalar kısa vadede trafik akışını hızlandırmış ve bazı kavşak noktalarında gecikmeleri azaltmıştır. Ancak tek yön uygulamalarının bütüncül bir ulaşım planı kapsamında değerlendirilmemesi, bazı bölgelerde yeni yoğunluk alanlarının oluşmasına neden olmuştur. Örneğin, tek yön uygulamaları ile rahatlatılan bazı sokakların, alternatif güzergâhlarda yoğunluk oluşturduğu gözlemlenmiştir. Bu nedenle tek yönlü trafik uygulamaları, geçici bir trafik yönetim aracı olarak görülmeli; kalıcı çözüm olarak sunulmamalıdır.”
YÖNETSEL EKSİKLİK DE FAZLA!
Detaylı değerlendirmelerde bulunan Şehir ve Bölge Plancısı Ferhat Kayalık, konuya ilişkin açıklamasına şöyle devam etti; “Bir kentin ulaşım sistemi, o kentin yönetim kalitesinin en görünür göstergelerinden biridir. Planlama süreçlerinde şeffaflığın sağlanmadığı, teknik kadroların sürekliliğinin korunmadığı ve paydaş katılımının yeterince sağlanmadığı kentlerde ulaşım sorunlarının kronikleşmesi kaçınılmazdır. Van kentinde de bugün yaşanan trafik sorunu; yalnızca araç sayısındaki artışın değil, aynı zamanda yönetsel süreklilik eksikliğinin, katılımcı planlama anlayışının yeterince işletilememesinin ve bilimsel veriye dayalı karar üretme mekanizmalarının zayıflamasının bir sonucu olarak değerlendirilmelidir.
KISA VADEDE HANGİ ADIMLAR ATILMALI?
“Bu nedenle çözüm yalnızca yeni yollar yapmak değil; aynı zamanda: Planlama süreçlerinde meslek odalarının aktif katılımının sağlanması, Karar alma mekanizmalarının şeffaf ve hesap verebilir hale getirilmesi, Kurumsal koordinasyonun güçlendirilmesi, Uzun vadeli ve veri temelli ulaşım politikalarının geliştirilmesi ile mümkün olacaktır. Van kentinde trafik sorununun çözümü için kısa, orta ve uzun vadeli politikaların birlikte ele alınması gerekmektedir.” Diyen Kayalık, kısa vadede yapılması gerekenleri şu şekilde sıraladı; “Mevcut kavşakların yeniden düzenlenmesi, Akıllı sinyalizasyon sistemlerinin yaygınlaştırılması, yol kenarı parklanmanın disipline edilmesi, merkezi iş alanında yük indirme-bindirme saatlerinin düzenlenmesi, toplu taşıma araçlarına öncelik tanınması açılmamış plan yollarının etaplar halinde açılması…”
ORTA VADELİ ÖNERİLER
Kayalık; uzun vadede yeni otopark alanlarının planlanması, çok katlı otopark sistemlerinin geliştirilmesi, merkezi iş alanına özel araç girişinin kademeli sınırlandırılması, yaya ve bisiklet yollarının artırılması, Edremit–İpekyolu–Tuşba akslarında alternatif ulaşım koridorlarının oluşturulması gibi adımların orta vadeli adımlar olduğunu vurgularken uzun vadede ise şu adımların atılmasının şart olduğunu söyledi, “Güncel verilerle hazırlanmış Ulaşım Ana Planı’nın oluşturulması, Raylı sistem alternatiflerinin fizibilite çalışmalarının yapılması, Çevre yolunun tüm etaplarının tamamlanması, Çevre yolunun kent içi bağlantılarının güçlendirilmesi, Yeni gelişim alanlarının ulaşım altyapısı ile birlikte planlanması, Karayolu, demiryolu ve diğer ulaşım türlerinin entegrasyonunun sağlanması, Gibi öneriler Planlama disiplini eğitimi almış ve alt uzmanlık alanı Ulaşım Planlaması olan teknik ekipler tarafından oluşturulmalı ve uygulamalar noktasında koordinasyonu bu teknik ekipler tarafından sağlaması gerekmektedir.”
“BİLİMSEL VERİLERDEN UZAK YAKLAŞIMLAR KAMUOYUNU YANILTTIYOR”
Konuya ilişkin birçok yorum yapıldığını ancak bu yorumların önemli bir kısmının bilimsel ve teknik verilere dayanmadan ifade edildiğini vurgulayan Kayalık sözlerini şöyle sürdürdü; “Son yıllarda trafik sorunu ile ilgili olarak kamuoyunda çok sayıda görüş ve öneri dile getirilmektedir. Ancak bu görüşlerin önemli bir kısmının, bilimsel ve teknik verilere dayanmadan ifade edildiği görülmektedir. Özellikle sosyal medya ve bazı yerel tartışma platformlarında, teknik analiz gerektiren konuların yalnızca gözlemsel değerlendirmelerle yorumlanması, kamuoyunun yanlış yönlendirilmesine neden olabilmektedir.”
TRAFİK SORUNU BÖYLE ÇÖZÜLMEZ!
Kayalık, yanlış bilinen yaklaşımlara özellikle vurgu yaparak; “Örneğin; ‘Yeni yol açmak trafiği tamamen çözer’, ‘Tek yön uygulaması tüm yoğunluğu ortadan kaldırır’, ‘Kavşak düzenlemesi tek başına yeterlidir’, ‘Farklı meslek gruplarının (İmar planları kesin şu şekilde olmalı) söylemleri’, ‘Sosyal medya, TV programları, panel vb. programlarda; konunun lisans eğitimlerini almış meslek grupları dışında herkesin bilimden uzak, disiplinden uzak söylemleri çok net ifade etmeleri’ gibi yaklaşımlar, planlama bilimi açısından eksik ve yanıltıcı değerlendirmelerdir. Trafik sorunu, yalnızca yol genişliği ile ilgili bir konu değildir.” Dedi.
“TEMELİ OLMAYAN ÖNERİLER, ÇÖZÜMÜ ZORLAŞTIRIYOR”
Kayalık son olarak; “Bu sorun nüfus projeksiyonları, araç sahipliği oranları, arazi kullanım kararları, ticari yoğunluk dağılımı, toplu taşıma kapasitesi gibi birçok parametrenin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Bu nedenle, ulaşım ve trafik konularında yapılacak açıklamaların bilimsel verilere dayalı, teknik disiplinler arası analizler içeren ve uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanması büyük önem taşımaktadır. Aksi halde, teknik temeli olmayan öneriler kamuoyunda yanlış beklentiler oluşturmakta ve gerçekçi çözümlerin geliştirilmesini zorlaştırmaktadır. TMMOB Şehir Plancıları Odası Van İl Temsilciliği olarak, planlama esasları ve şehircilik ilkeleri kapsamında; kentle ilgili her türlü ulaşım ve planlama kararının bilimsel, katılımcı ve şeffaf bir süreçle yürütülmesi gerektiğini vurgulamakta; tüm kesimleri teknik verilerle desteklenmiş gerçekçi çözümler üretmeye davet etmekteyiz.” şeklinde konuştu.