Bölgede yaşanan gelişmelerden en fazla etkilenen sınır kentlerinden biri olan Van’da, her yıl yüz binlerce İranlı turistin kente gelerek ticarete önemli katkı sağlaması beklenirken, bu yıl ziyaretçi sayısındaki ciddi düşüş, esnafı zor durumda bıraktı. İranlı turistlerin gelmemesiyle birlikte özellikle Ramazan Bayramı ve Nevruz öncesi beklenen hareketlilik yaşanmazken, Şehrivan’a konuşan Vanlı esnaflar, yaşanan belirsizlik ve güvenlik kaygılarının ticareti durma noktasına getirdiğini belirtti. Gazete olarak ulaştığımız giriş sayıları da istenilen seviyede olmadı. Gelenlerin sadece savaştan kaçması ya da mecburi seyahati dışında kentte neredeyse hiçbir hareketlilik yok.
KAPIDAN GİRİŞLER VAR AMA...
Son on yılda Van’ın ekonomisinde ciddi bir hareketlilik yaratan, özellikle de Kapıköy’ün ve Razi’nin modernizasyonu sonrası kentin en büyük gelir kaynağı olan İranlı vatandaşlar, bu yıl Mart ayında Van’a gelemedi. Şehrivan Gazetesi olarak ulaştığımız verilere göre; 2026 yılının 1-22 Mart tarihleri arasında Van’a Kapıköy Gümrük Kapısı’ndan 28 bin 394 yabancı uyruklu vatandaş giriş yaptı. 2025 yılının aynı döneminde ise 37 bin 725 giriş olmuştu. Önceki yıla göre 9 bin 331 azalma olsa da, geçen yıl turistik amaçlı gelen İranlıların ve yabancı uyrukluların yerini savaştan kaçan ya da göç etmek zorunda kalan yabancı uyruklu vatandaşlar almış oldu.
2026 İYİ BAŞLADI, KÖTÜ DEVAM EDİYOR
2025 yılında 777 bin 914 İranlı vatandaşın sadece Kapıköy Gümrük Kapısı’ndan giriş yaptığı Van’da 2026 yılı için İranlı ziyaretçi sayısı (sadece Kapıköy’den giriş) 1 milyon olarak hedeflendi. Bu hedef doğrultusunda 2026 yılı da oldukça iyi başladı. Yılın ilk iki ayında (Ocak-Şubat) Kapıköy’den 120 bin 818 İranlı vatandaş giriş yaptı. Bu rakam önceki yıla göre 17 bin 944’lük bir artık gösterdi. (2025 yılında Kapıköy’den giriş yapan İranlı sayısı: 102 bin 874) Ancak, ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları sonucu başlayan savaş, bu geçişlerim hem azalmasına hem de mecburi geçişlere neden oldu.
NE RAMAZAN BAYRAMI YARADI NE NEVRUZ
Geçtiğimiz haftalarda bir arada geçirilen Nevruz ve Ramazan Bayramında da beklenen hareketliliği göremeyen Van esnafı, son dönemlerin en durgun bayramını da geride bıraktı. Mart dönemlerinde tarihin en kalabalık zamanlarını yaşayan, kapıdaki geçişlerde rekorlar kıran ve ciddi gelirler elde eden esnaflar bu yıl adeta dibi gördü. Her yıl Nevruz Bayramı’nda otellerin tam kapasite çalıştığı, binlerce İranlı turistin akın ettiği kentte, bu yıl doluluk oranları yüzde 100’lerden yüzde 10 seviyelerine kadar geriledi. Ramazan Bayramı'nda ise yerli turistlerde kısmi artış yaşanmasına rağmen, Van bölge illere göre yine istenilen turist sayısını çekemedi. Esnaf ise en çok kazanç elde ettiği dönemi boş geçirdi.
İRANLI OLMAYINCA PİYASA DURUYOR!
Kentteki kötü ekonomik gidişat devam ederken vatandaşlar bayram ve sonrası süreci Şehrivan aracılığı ile anlattı. Yaklaşık 15 yıldır esnaflık yapan Fehmi Kurt, bayram döneminde bir hareketlilik olduğunu ancak bunun geçmiş yılların oldukça gerisinde kaldığını söyledi. Kurt, alım gücünün düştüğünü belirterek, “Bayram dönemi olduğu için tabii ki bir yoğunluk old ama eskisi gibi değildi. İnsanların alım gücü çok zayıflamış durumda. Son dönemlerde biz fiyatları mümkün olduğunca uygun tutmaya çalışıyoruz ki insanlar alışveriş yapabilsin. Elimizden geldiğince yardımcı oluyoruz ama buna rağmen satışlar istediğimiz seviyede değil. Eskiden insanlar daha rahat alışveriş yapıyordu, şimdi ise herkes hesabını kitabını yaparak alışverişe geliyor” dedi.
VAN’IN CAN SUYU KESİLDİ
İranlı turistlerin yokluğunun işleri doğrudan etkilediğini belirten Kurt, “Bildiğiniz üzere İranlılar Van’a can suyu oluyor. En küçük esnaftan en büyük esnafa kadar herkes İranlılardan faydalanıyor. Van sınır kenti ve İranlılar Van’a akın akın geliyordu. İranlılar varken işlerimiz çok daha iyiydi. Turizm vardı, bir hareket vardı. Sadece biz değil, bütün esnaf kazanıyordu. Şimdi o hareketlilik yok. İranlı olmayınca iş de olmuyor diyebilirim. Bu da bizi ciddi anlamda zorluyor” ifadelerini kullandı.
VANLI DA HARCAMA YAPAMIYOR!
Uzun yıllardır esnaflık yapan Hasip Kıvanç ise mevcut tabloyu daha ağır ifadelerle değerlendirdi. Bayram dönemine rağmen satışların oldukça düşük olduğunu belirten Kıvanç, “Şu an bayram dönemi olmasına rağmen satışlar yok denecek kadar az. Piyasa sıkıntılı, ekonomi sıkıntılı. İnsanların durumu ortada. Her ailenin belli bir nüfusu var ama buna rağmen kimse rahat alışveriş yapamıyor. Vatandaş artık temel ihtiyaçlarını bile düşünerek alıyor. Bu da doğal olarak bizim işlerimize yansıyor” dedi. İranlı turistlerin gelmemesinin durumu daha da kötüleştirdiğini ifade eden Kıvanç, “İranlılar gelmeyince bu durum daha çok hissediliyor. Çünkü onlar geldiğinde piyasa ciddi anlamda hareketleniyordu. Esnaf biraz olsun nefes alıyordu. Tek dileğimiz İranlıların geçmişteki gibi kentimize gelip alışveriş yapması, Van’da kalması. Yoksa durum hiç iyi olmaz” şeklinde konuştu.
KAYIP İRANLILAR GELMEYİNCE ORTAYA ÇIKTI
Geçmiş yıllarda yaşanan yoğunluğa dikkat çeken Kıvanç, İranlı turistlerin Van ekonomisi için vazgeçilmez olduğunu vurguladı. Kıvanç, piyasanın düştüğünü belirterek, “Her yıl yüz binlerce İranlı buraya geliyordu. Bu da esnaf için çok ciddi bir kazanç demekti. Şimdi gelmeyince farkını çok net görüyoruz. İşler düşüyor, piyasa daralıyor. Hem orada hem burada sıkıntılar var. İnşallah düzelir diyoruz ama şu an durum pek iyi değil. Umudumuz var ama şartlar zor” ifadelerini kullandı.
VAN-İRAN ARASINDAKİ BAĞ GÜÇLÜ
20 yılı aşkın süredir işletmecilik yapan Tahir Çok da İranlı turistlerin yokluğunun sadece esnafı değil, kentin tüm ekonomik yapısını etkilediğini söyledi. Çok, Van ile İran arasındaki bağın güçlü olduğuna dikkat çekerek, “Van ile İran aslında birbirinden ayrı düşünülemez. Biz sınır kentiyiz ve İranlı turistler bizim için çok önemli bir yer tutuyor. Onlar gelmediği zaman sadece esnaf değil, otellerden en küçük işletmeye kadar herkes etkileniyor. Çünkü hepimiz birbirine bağlıyız, bir yerde kopma olunca bu herkese yansıyor” dedi. Bu yıl ciddi bir kayıplarının olduğunu dile getiren Çok, “Normalde hem bayram hem Nevruz olduğu için en yoğun zamanlarımız yaşardık. Ama bu yıl durum farklı. Kayıpla geçirdik. Bu da bizi ciddi anlamda düşündürüyor. Çünkü en büyük kazancı bu dönemlerde elde ediyorduk. Şimdi ise ciddi bir kayıp var ve bu kolay telafi edilecek bir durum değil” dedi.
VANLI ESNAF İRANLI OLMADAN KAN AĞLIYOR!
Yaşanan kaybın boyutuna da değinen Çok, “Bu sadece küçük bir düşüş değil. Esnaf için büyük bir zarar demek. Yüz binlerce dolardan bahsediyoruz. Bu durum uzun sürerse herkes daha fazla zorlanır. İranlılar Van’a gelip günlerce burada kalıyorlar. Bu da İranlıların kentimize günlerce katkı sağlaması demektir. Yeme-içme sektöründen giyime kadar pek çok sektör bundan etkilenecek. Biz de sürecin nasıl ilerleyeceğini bekliyoruz” ifadelerini kullandı. Bölgedeki gelişmelere de değinen Çok, yaşanan sürecin temelinde gerilim ortamının olduğunu belirterek, “Savaşların kimseye faydası yok. En büyük zararı bizler görüyoruz. Turizm bitiyor, ticaret duruyor. Bu durum sadece bizi değil, bütün bölgeyi etkiliyor. Bizim tek isteğimiz barış ortamının sağlanması. Barış olursa hem İranlı turistler yeniden gelir hem de piyasa eski günlerine döner. Yoksa bu şekilde esnafın ayakta kalması gerçekten çok zor” dedi.
ESNAF: KAYBIMIZ BÜYÜK OLACAK!
İhsan Polat, 17 yıldır Van’da esnaflık yaptığını belirterek, “Eskiden bu zamanlar işlerimiz hareketli olurdu hem yerli hem de İranlı turistler alışveriş yapardı. Şimdi ise neredeyse her şey durdu. İnsanlar sadece zorunlu ihtiyaçlarını alıyor, ekstra harcama yapamıyor. Biz de fiyatları mümkün olduğunca makul tutuyoruz ki en azından biraz satış olsun” dedi. Polat, Nevruz’a dair umutlarını ise şöyle anlattı: “Normalde Nevruz zamanı ciddi bir canlılık olurdu. Gelen turistler hem bizleri hem diğer esnafı rahatlatırdı. Ama bu yıl kimse gelmeyecek gibi görünüyor. Gelirlerse işler bir nebze canlanır ama gelmezlerse kaybımız büyük olacak. Herkesin beklemede olduğu bir durumdayız.”
EKONOMİK KAYIP NE KADAR?
Van Ticaret ve Sanayi Odası’nın (Van TSO) her yıl gelen turistler üzerinden yapmış olduğu ekonomik değerlendirmelere göre; savaşın devam etmesi durumunda Van’ın kaybı oldukça büyük olacak. 2025 yılında 777 bin 914 İranlı’nın tahmini 500 dolar üzerinden harcama yaptığı var sayıldığında (Bu rakam Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı tarafından bin dolar olarak açıklandı) kent ekonomisinin kaybı yaklaşık 400 milyon dolar olarak açıklanıyor. Bu rakamlara göre Van’ın Mart ayındaki kaybı (geçen yılara oranlar hesaplama yapıldığı) 20-25 milyon dolar olarak tahmin ediliyor. Bu da hizmetler sektörünün ön planda olduğu bir kent için oldukça büyük bir rakam.
