TMMOB Van İl Koordinasyon Kurulu ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi Belediyeler Birliği (GABB) iş birliğinde düzenlenen Van Kent Forumu, Van Barosu Tahir Elçi Salonu’nda başladı. İki gün sürecek forumda Van’ın kentleşme, ulaşım, çevre, afet, imar ve toplumsal eşitlik başta olmak üzere birçok sorunu ele alınarak kentin geleceğine ilişkin çözüm önerileri tartışılıyor.
Forumun ikinci oturumunda havza yönetimine ilişkin konuşan Yer Bilimci ve Paleoklimatolog Dr. Ayşegül Feray Gökdere, Van Gölü’nün geçmişine ışık tutan bilimsel çalışmaları, iklim değişikliğinin göl üzerindeki etkilerini ve gelecekte yaşanabilecek çevresel riskleri değerlendirdi.

VAN GÖLÜ’NÜN YAŞI 600 BİN YIL OLARAK BELİRLENDİ
Van Gölü üzerinde yaklaşık 20 yıldır çalışmalar yürüttüğünü belirten Gökdere, 17 ülkenin katılımıyla gerçekleştirilen ICDP PaleoVan Projesi'nde kendisinin de aktif olarak görev aldığını söyledi. Proje kapsamında gerçekleştirilen sondaj çalışmalarında elde edilen karotların incelenmesiyle Van Gölü'nün yaşının 600 bin yıl olarak belirlendiğini ifade eden Gökdere, şöyle konuştu: “Son 20 yıldır Van Gölü üzerinde ciddi çalışmalar yürütüyorum. Bunlardan biri, belki duymuşsunuzdur, 17 ülkenin katılımıyla gerçekleştirilen ICDP PaleoVan Projesi'ydi. Ben de o dönemde Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nden aktif olarak projeye katıldım. O yıllarda yüksek lisans eğitimimin başlarındaydım. Proje kapsamında, Ahlat-Tatvan Havzası olarak adlandırdığımız bölgede, yaklaşık 300-350 metre derinlikten iki ayrı karot çıkarıldı. Kuzey havzasında da çalışmalar yürütüldü. Toplamda 350-400 metre sediment kalınlığına ulaşılarak Van Gölü'nün ana kayacına kadar inildi. Böylece sondaj çalışmaları tamamlandı. Elde edilen karotlar, Almanya'daki bir merkezde açılarak incelendi. Bu çalışmaların sonuçları 2004 yılından itibaren yayımlanmaya başladı. Belki daha önce duymamışsınızdır ancak sıkça sorulan klasik bir soru vardır: "Van Gölü kaç yaşında?" Bu çalışma sonucunda, bilimsel veriler ışığında Van Gölü'nün 600 bin yaşında olduğu ortaya konuldu.” dedi

“VAN GÖLÜ'NÜN SU SEVİYESİ, EKSİ 310 METREYE KADAR DÜŞTÜ”
Van Gölü'nün geçmişine ışık tutan PaleoVan Projesi'nin sonuçlarına değinen Gökdere, gölün binlerce yıllık geçmişinde yaşanan iklim değişimlerinin su seviyesine etkilerini anlatarak şöyle konuştu: “Geçmişte iklim değişimleri yaşandı. Şöyle ifade edeyim: Van Gölü'nün su seviyesi, 600 bin yıllık geçmişinde kurak dönemlerde eksi 310 metreye kadar düştü. Ancak kuraklık denildiğinde akla yalnızca yağışın olmadığı ve havanın çok sıcak olduğu dönemler gelmesin. Hayır, bu dönemlerde aşırı soğuklar yaşanıyor ve buzullar genişliyordu. Bu nedenle gölün su seviyesi de düşüyordu. Aynı zamanda yağışın olmadığı dönemlerde buharlaşma da en üst seviyeye ulaşıyordu. Bütün bu etkenler nedeniyle Van Gölü'nün kurak dönemlerde eksi 310 metreye kadar gerilediğini biliyoruz.”

GÖKDERE: BİR GÜN BU DEĞİŞİMLERİ YENİDEN YAŞAYACAĞIZ
“Bu durum yaklaşık 150 bin yıl önce yaşandı. Ancak bu değişimler çok uzak bir geçmişte kalmadı. Son buzul döneminde, yaklaşık 20 bin yıl önce de göl seviyesinde önemli değişimler yaşandı. Buzullar eridiğinde ise çevremizdeki yüksek sıradağlarda, örneğin Artos Dağları'nda bulunan buzulların erimesiyle göl seviyesi yükseldi. Bu dönemde Van Gölü'nün su seviyesi, bugünkü seviyesinin yaklaşık 150-170 metre üzerine çıktı. Van, aslında bir ova üzerinde kurulu bir şehir. Geçmişe dönüp baktığımızda, binlerce yıl önce bugün üzerinde yaşadığımız alanların su altında olduğunu görüyoruz. Bu bize ne anlatıyor? Geçmiş, geleceğin anahtarıdır. Bir gün bu değişimleri yeniden yaşayacağız. Ömrümüz bunu görmeye yeter mi, bilmiyorum. Ancak amacımız gelecek nesillere daha güzel bir ortam ve daha yaşanabilir bir çevre bırakmak.” Diye konuştu
“İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN EN BÜYÜK TEHLİKELERİNDEN BİRİ EKSTREM HAVA OLAYLARIDIR”
Van Gölü'nün geçmişte önemli su seviyesi değişimleri yaşadığını belirten Gökdere, günümüzde iklim değişikliği ve insan kaynaklı kirliliğin göl üzerindeki etkilerine dikkat çekerek şunları söyledi: “Ve gelelim günümüze... Evet, iklim değişiyor ve kuraklık yaşanıyor. Ancak iklim değişikliğini yalnızca "Aşırı ısınacağız" şeklinde yorumlamak doğru değil. İklim değişikliğinin en büyük tehlikelerinden biri ekstrem hava olaylarıdır. Fırtınalar, seller ve benzeri olaylar can ve mal kayıplarına yol açabiliyor. Bu süreçte yerine koyamayacağımız pek çok şey yaşanabiliyor. Sel felaketlerinde hayvanların kaybı başta olmak üzere hem ekonomiye hem de insan yaşamına zarar veren birçok sonuç ortaya çıkabiliyor. Bu nedenle Van Gölü de iklim değişikliğine tepki vermeye başladı. Evet, bunu gözümüzle görebiliyoruz. Van Gölü'nün kirlendiğini gözlemleyebiliyoruz. Ancak gözümüzle göremediğimiz kirleticiler de var. Az önce hocam da çok güzel bahsetti. Organize Sanayi Bölgesi'nden gelen atıklar, evsel atıklar, özellikle dere çevresindeki ilçelerden göle ulaşan atıklar ve kimyasallar bu kirliliğin önemli kaynakları arasında. İnsan etkisinin bu süreci çok daha fazla hızlandıracağını biliyoruz.” diye konuştu

VAN GÖLÜ’NDE MÜSİLAJ TEHLİKESİ GÜNDEME GELDİ!
Van Gölü'ndeki kirliliğin kontrolsüz şekilde devam etmesinin ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunan Gökdere, gölün kapalı havza özelliğine dikkat çekerek olası ötrofikasyon tehlikesini şöyle anlattı: “Burada en çok endişe duyduğumuz konuyu da göstermek istiyorum. Van Gölü'nün suyu oldukça özel. pH değeri yüksek ve kendi içerisinde birçok süreci dengeleyebiliyor. Ancak kirlilik kontrolsüz bir şekilde devam ederse Van Gölü'nde ötrofikasyon, yani yakın zamanda yaşanan müsilaj olayına benzer bir durumla karşılaşacak mıyız? Marmara Denizi açık bir deniz ve su alışverişi gerçekleşiyor. Ancak Van Gölü kapalı bir havza. Dışarıya su deşarjı yok ve dışarıdan aldığı su miktarı da belli. Bu nedenle böyle bir süreç çok daha hızlı ilerleyebilir. Elbette felaket senaryoları yazmak istemiyorum. Ancak bilim bazen bunu gösteriyor ki tedbir alalım.”
VAN GÖLÜ’NÜN DERİNLİKLERİNDE OKSİJENSİZLİK TEHLİKESİ!
Van Gölü'nde termal tabakalaşmanın uzamasının dip suların oksijenlenmesini olumsuz etkilediğini belirten Gökdere, farklı yıllarda yapılan bilimsel ölçümlere dikkat çekerek göldeki değişimin boyutlarını anlattı: “Van Gölü'nün bir de şöyle bir durumu var: Termal tabakalaşma. Gölün su kütlesi oldukça büyük. Peki, termal tabakalaşma nedir? Göl suyunun farklı derinliklerde katmanlar halinde ısınmasıdır. Benim de dahil olduğum ve İsviçre tarafından yürütülen projede. 2006-2008 yılları arasında Van Gölü'nün en derin noktasında, su kolonunda ölçümler yapıldı. Grafikte aylar ve su derinliği gösteriliyor. 70 metre derinlikteki sıcaklık değişimleri, ocak ayından başlayarak yeniden ocak ayına kadar iki yıl boyunca kesintisiz olarak ölçümler aldık. Bu ölçümlerde, yıldan yıla bile termal tabakalaşma sürecinin uzadığını gördük. Üstelik 2006-2008 yıllarında, bugün yaşadığımız kadar belirgin iklim değişikliği etkileri henüz ortaya çıkmamışken bu durum gözlemlendi. Peki, bu ne anlama geliyor? Dip suların oksijenlenme süresi azalıyor. Yani "mixing" olarak adlandırdığımız karışım olayının hem gerçekleşme zamanı gecikiyor hem de süresi kısalıyor. Bu da dip suların oksijenlenmesini zorlaştırıyor. Nitekim 2010'ların sonlarına doğru, 300 metrenin altındaki derinliklerde anoksik, yani oksijensiz koşulların oluşmaya başladığı, Alman araştırmacılar tarafından yayımlanan bir çalışmada da ortaya konuldu. Bu nedenle Van Gölü'ndeki gidişatın iyi olmadığını söyleyebiliriz.”




