Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Fiziki Coğrafya Ana Bilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Nurcan Avşin, yer bilimleri açısından önemli bir tektonik süreç yaşayan Doğu Anadolu Bölgesi'nde milimetrik oranlarda yükselmenin görüldüğünü belirtti. Bölgede tektonik hareketlerin oluşturduğu aktif fayların akarsu vadileri ve yer şekillerine yansımaları üzerine çalışmalar yapan Avşin, iki yıldan bu yana ‘Deliçay ve Bendimahi Vadilerinde Morfotektonik Göstergeler’ başlıklı bilimsel çalışma yürütüyor. Bu kapsamda Erciş ilçesindeki Deliçay ile Muradiye ve Çaldıran ilçelerinden geçen Bendimahi Nehri'nin vadilerinde saha çalışmasında hazırladığı harita üzerinde tespit ettiği alanları numaralandırarak vadi türleri, eski yatak seviyeleri, basamaklı seki oluşumları, akarsu drenajındaki sapmaları inceliyor. Saha çalışmalarında şu ana kadar elde ettiği bulgularla bölgedeki tektonik hareketliliğin sürdüğünü ve deprem riskinin bulunduğunu açıklayan Avşin, akarsu yataklarının da bu hareketlere bağlı olarak değiştiğini tespit etti. Avşin, konuya ilişkin detayları ise tek tek açıkladı…
AVŞİN: VAN VE ÇEVRESİNDE HAREKETLİLİK SÜRÜYOR!
Yaptığı çalışmaların ardından önemli tespit ve değerlendirmeler paylaşan YYÜ’lü akademisyen Avşin, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Türkiye'nin en aktif tektonik alanlarından biri olduğunu ancak bölgenin her yerinde aynı düzeyde tektonik hareketliliğin görülmediğini söyledi. Van Gölü'nün kuzeydoğusu ve kuzeyinin, bölgedeki volkanlardan da anlaşılacağı üzere tektonik hareketler ve faylar açısından oldukça aktif olduğunu belirten Avşin, yıllar önce başlayan tektonik sürecin hala devam ettiğini anlattı. Elde edilen bulguların özellikle Van ve çevresinde tektonik hareketliliğin devam ettiğini ve deprem riskinin sürdüğünü ortaya koyduğunu vurguladı.
“BU BÖLGE TEKTONİK VERİLERİ KAYDEDEN BİR BÖLGE”
Büyük depremler yaşayan Van ve çevresinde tektonik hareketlerin hayati önem taşıdığını vurgulayan Avşin, "Bu bölge aynı zamanda tektonik verileri kaydeden bir bölgedir. Gerek yer şekillerinden gerekse çeşitli deformasyonlardan tektonizmanın izlerini yerküre üzerinde görebiliyoruz. Bu izleri özellikle jeomorfolojik analizlerde, haritalamalarda ve yaptığımız coğrafi çalışmalarda tespit etmemiz mümkün. Pek çok analitik çalışma, topografik analiz, jeomorfolojik analiz ve jeoloji bilgisi, bizi buradaki depremselliğe ilişkin veriler elde etmeye götürüyor. Büyük depremlere sebep olan fayların bu bölgede oldukça aktif olduğunu görüyoruz. Özellikle Erciş Fayı'nın yanı sıra bölgeyi etkileyen Çaldıran ve Tutak faylarının izlerini çeşitli yer şekillerinde görüyoruz. Akarsular, tıpkı jeomorfolojik ya da jeolojik birer arşiv gibi, yeryüzünde oluşturdukları birtakım göstergelerle, sedimentolojik depolarla, olağan dışı yer şekilleriyle faylar veya diğer tektonik unsurlar tarafından aniden etkilendiklerinin kanıtını bize gösteriyor.” şeklinde ifade etti.
AKARSULAR BU KONUDA ÖNEMLİ VERİLER SUNUYOR
Bu alanın bilim dünyasında özellikle yer bilimlerinde morfotektonik, diğer adıyla ‘tektonik jeomorfoloji’ olarak adlandırıldığını ifade eden Avşin, arazide yapılan incelemeler ve elde edilen bulguların bölgenin depremselliği ve tektonik hareketleri hakkında önemli sonuçlar ortaya koyduğunu belirtti. Akarsu sistemlerinin uzun dönemli yer kabuğu hareketlerini kaydederek adeta bir arşiv gibi bünyesinde sakladığını anlatan Avşin, “Akarsular, yeryüzünü şekillendiren ve yerin iç yapısına ilişkin izleri de yansıtan sistemlerdir. Her yer şekli veya dışsal süreç bu bilgileri aynı şekilde yansıtamaz. Akarsular bu konuda önemli veriler sunuyor. Deprem uzmanları ve farklı jeoloji alanlarında çalışan uzmanlar da bu nedenle akarsu vadilerini inceliyor.” dedi.
VAN’DA AKARSU VADİLERİ TEKTONİK HAREKETLERİN İZİNİ TAŞIYOR
Avşin, bölgenin depremselliği, deprem geçmişi, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünce yayımlanan Diri Fay Haritası'nda da gösterilen aktif tektonik yapısının kendilerini bu bölgede çalışmaya yönlendirdiğini dile getirerek, akarsu sistemlerinin iyi gelişmiş olması ve bölgenin aktif tektonik yapısının, geleceğe yönelik değerlendirmeler yapılması için uygun bir zemin oluşturduğunu belirtti. Akarsu vadilerindeki basamaklı yapılar, ani yön ve kanal değişimleri ile fay dikliklerinin bölgedeki tektonik hareketlere ilişkin önemli veriler sunduğuna dikkati çeken Avşin, eski yatak seviyelerinin tarihlendirilmesiyle de tektonik yükselimin hızının belirlenebildiği bilgisini verdi.
“VADİLER GENÇLEŞİYOR, TEKTONİK HAREKET SÜRÜYOR”
Yaptığı çalışmada özellikle Erciş, Muradiye ve Çaldıran ilçelerindeki Deliçay ve Bendimahi nehirlerinin, bölgedeki tektonik hareketliliğin yüksek olduğuna ilişkin bulgular sunduğunu anlatan Avşin, “Bu bölge geçmişten günümüze kadar devam eden tektonik hareketler nedeniyle yükselmeye devam ediyor ve bu hareketliliğin önümüzdeki dönemde de sürmesi bekleniyor. Doğu Anadolu Bölgesi'nin aktif sıkışma rejimi nedeniyle yükselmesi gibi, burası da bu sürecin önemli bir örneğini oluşturuyor. Yer bilimleri açısından önemli bir tektonik süreç yaşayan Doğu Anadolu Bölgesi'nde yılda milimetrik oranlarda yükselme görülürken, Deliçay ve Bendimahi nehirlerinin vadilerinin de yataklarını sürekli derine kazdığını ve gençleştiğini görüyoruz. Bunu da yamaçlardaki basamaklı şekillerden anlıyoruz.” diye aktardı.
VAN’DA NEHİRLER ANİ DİRSEKLERLE YÖN DEĞİŞTİRİYOR
Aktif tektonik hareketlerin devam ettiğini gösteren ani yatak değişikliklerine rastladıklarını anlatan Avşin, “Nehirler normalde çok uzun süre çizgisel akış gösteremezler ancak bu bölgede çizgisel akışlar, ani dirsekler ve köşeler oluşturarak yön değiştiriyor. Özellikle yatak derinliğinin aniden değişmesi gibi bazı bulgulara ulaşmış bulunuyoruz. Özellikle Van depreminin yıl dönümünün yaklaştığı bu dönemde bölgede yaptığımız araştırmalarda, bugün halen yüksek bir deprem riskinin bulunduğunu, tektonik hareketliliğin devam ettiğini ve akarsuların buna kısa sürede tepki vererek bu yer şekillerini oluşturduğunu gösteriyor.” diye konuştu.
