Türkiye’nin deprem kuşağında yer alan kentlerinden Van’da, 2011 yılında yaşanan ve büyük yıkıma neden olan depremin üzerinden 15 yıl geçti. Aradan geçen sürede Van ve çevresinde çok sayıda deprem meydana gelirken, bölgedeki aktif fay hatları ve sismik hareketlilik yeniden gündeme geldi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hamdi Alkan, Depremin yıl dönümü dolayısıyla Şehrivan’a özel açıklamalarda bulunarak Van Gölü çevresindeki fay zonları ve yer altındaki anomalilere ilişkin yürüttükleri araştırmanın sonuçlarını paylaştı. Araştırmada özellikle Van, Erciş ve Erçek çevresindeki fay hareketliliğine dikkat çekilirken, bazı anomalilerin Van Gölü’nün içerisine doğru uzandığına ilişkin bulgular elde edildi. Alkan, Saray ve Başkale faylarının da aktif ve deprem üretme potansiyeline sahip olduğunu belirterek bölgenin yakından takip edilmesi gerektiğini vurguladı.
VAN GÖLÜ’NÜN DOĞUSU VE KUZEYDOĞUSUNA DİKKAT ÇEKİLDİ
2011 Van depreminin ardından geçen 15 yıllık süreçte bölgede çok sayıda deprem meydana gelirken, Van ve çevresinin depremsellik açısından dikkatle incelenmesi gerektiği bir kez daha ortaya çıktı. Doç. Dr. Hamdi Alkan, araştırmalarında Van Gölü ve yakın çevresindeki aktif fayların uzanımını ve devamlılığını belirlemeye çalıştıklarını söyledi. Bu kapsamda gravite ve manyetik verilerden yararlandıklarını belirten Alkan, 2015-2026 yılları arasında Van ve Erciş çevresinde 4 büyüklüğünün üzerinde yaklaşık 30 depremin yaşandığını aktardı. Söz konusu depremlerin özellikle Van Gölü’nün kuzeydoğusunda, Erciş ve Erçek çevresi ile Çolpan ve Erciş fay zonlarında yoğunlaştığını kaydeden Alkan, bu hareketliliğin gölün doğusu ve kuzeydoğusunun daha yakından incelenmesi gerektiğini gösterdiğini ifade etti.
FAYLAR VAN GÖLÜ’NÜN İÇERİSİNE DOĞRU UZANIYOR
Gravite ve manyetik veriler üzerinde yapılan kapsamlı incelemelerde, bölgedeki fay zonlarına ilişkin anomalilerin Van Gölü’nün içerisine doğru devam ettiğine yönelik son derece kritik bulgular elde edildi. Elde edilen veriler, bölgedeki deprem riskinin sadece karadaki kırıklarla sınırlı olmadığını, göl tabanındaki olası fay uzanımlarının da araştırmalara mutlaka dâhil edilmesi gerektiğini net bir şekilde ortaya koyuyor. Van, Erciş ve Erçek fay zonlarının göl içerisindeki kesintisiz devamlılığının detaylıca incelenmesi, bölgenin karmaşık tektonik yapısının tam olarak anlaşılması açısından büyük bir önem taşıyor. Yürütülen bu bilimsel çalışmalarla Van Gölü ve yakın çevresindeki tüm aktif fay sistemlerinin haritalandırılması, böylece bölgenin karşı karşıya olduğu deprem tehlikesinin çok daha geniş ve kapsamlı bir çerçevede değerlendirilmesi hedefleniyor.
“VAN VE CİVARI BİRÇOK DEPREMİ TECRÜBE ETTİ”
Van depreminin üzerinden 15 yıl geçtiğini açıklayan Van YYÜ Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hamdi Alkan, Van ve civarının birçok deprem tecrübe ettiğini söyledi. Alkan; “Bildiğiniz gibi 2011 Van depreminin üzerinden 15 yıl geçti. Bu 15 yıllık süre içerisinde bölge gene birçok depreme tecrübe etti. Van ve civarı birçok depremi tecrübe etti. Bu kapsamda bizim bölgemiz depremsellik açısından dikkat incelenmesi gereken bir bölge. Bir de tabii bu gerçekler kapsamında yoğun bir şekilde çalışmalarımıza devam ediyoruz. Van Gölü ve civarının özellikle yakın civarının depremselliği ve aktif diri faylarının çizgiselliğinin ne olduğunu anlamaya çalıştık. Bu kapsamda birden çok jeofizik parametreyi kullanarak yorumlama ve çıkarımlar yapmaya çalıştık. Bildiğiniz gibi MTA 2026 bu sene aktif diri fay haritasını güncelledi. Bununla birlikte bizim yaptığımız çalışmada da biz hem önceki çalışmalarda daha lokal fayların belirlendiği çalışmalardaki fayları ve doğrultularıyla birlikte MTA diri fay haritasındaki ilân edilen fay ve fay zonlarını bir araya getirip bunları kendi parametrelerimizin üzerine koyup çizgiselliği ve devamlılıklarını aslında belirlemeye çalıştık. Bu kapsamda biz gravite ve manyetik veri dediğimiz verilerden faydalandık.” Dedi.
“2015’TEN GÜNÜMÜZE KADAR VAN VE ERÇİŞ ÇEVRESİNDE 30’A YAKIN DEPREM MEYDANA GELDİ“
Yaklaşık 30 depremin özellikle Van Gölü’nün kuzeydoğusunda yoğunlaşması, bölgedeki fay hatlarının ve sismik hareketliliğin daha yakından incelenmesi gerektiğini söyleyen Doç. Dr. Alkan, Erciş ve Erçek çevresi ile Çolpan ve Erciş fay zonlarına dikkat çekerek sözlerine şöyle devam etti; “Özellikle 2011 depreminin yarattığı acıların 2015 yılı itibarıyla büyük ölçüde hafiflediğini düşündüğümüzde, 2015 yılını bu anlamda yeni bir başlangıç olarak kabul edebiliriz. 2015'ten 2026 yılına kadar Van ve Erciş çevresinde 4 büyüklüğünün üzerinde yaklaşık 30 depremin meydana geldiğini görüyoruz. Bu depremlerin özellikle gölün kuzeydoğusunda, Erciş ve Erçek çevresi ile Çolpan ve Erciş fay zonları civarında yoğunlaştığı dikkat çekiyor. Dolayısıyla bu veriler, gölün doğusu ve kuzeydoğusuna daha fazla odaklanmamız gerektiğini ortaya koyuyor. Daha önce de belirttiğim gibi, gravite ve manyetik verilerdeki anomalilerin devamlılığını incelediğimizde, bu anomalilerin gölün içerisine doğru uzandığına ilişkin bulgular elde ettik. Bunun yanı sıra farklı deprem kestirim yöntemlerinden de yararlandık. Statik stres değişimi parametrelerini kullanarak gelecekteki depremsellik hakkında çıkarımlarda bulunmaya çalıştık.” Diye konuştu.
ALKAN: ANOMALİLERİN GÖLÜN İÇERİSİNE DOĞRU UZANDIĞINA İLİŞKİN BULGULAR ELDE ETTİK
Doç. Dr. Hamdi Alkan; “Anomalilerin gölün içerisine doğru uzandığına ilişkin bulgular elde ettik. Bunun yanı sıra b değeri değişimlerini de inceledik. B değerinin 1'in altında olduğu bölgeler, bizim açımızdan yüksek gerilme birikimine işaret ediyor. Statik stres analizlerinde ise bar cinsinden hesapladığımız değerlerin 1'in üzerinde olduğu alanları riskli bölgeler olarak değerlendirebiliyoruz. Bu kapsamda Van merkez ile Erciş arasındaki, Van Fay Zonu ve Erciş Fay Zonu'nun bulunduğu bölgede söz konusu belirtileri gözlemledik. Ancak bu tür bir çıkarım ve kestirim yapabilmek için birden fazla parametrenin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Peki, bölgede 7 büyüklüğünden fazla bir deprem bekleniyor mu? Bir fayın 7'den büyük deprem üretebilmesi için fayın mekanizması, uzunluğu ve tekrarlanma süresi gibi birçok parametrenin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Hem yerel hem de bölgesel tektonik yapıyı incelediğimizde, 2011 yılında Van Fay Zonu'nun yaklaşık 45-50 kilometrelik bölümünün yüzeyde iz bırakarak kırıldığını biliyoruz. Dolayısıyla büyük bir deprem meydana gelebilmesi için bu uzunluktaki bir fay parçasının kırılması gerekiyor. Bunun gerçekleşmesi ise belirli bir zamana ve fayın tektonik süreçlerine bağlı.” Şeklinde konuştu.
“BÖLGENİN DEPREM ÜRETME POTANSİYELİ YÜKSEK”
Jeoloji ve deprem araştırmalarına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Hamdi Alkan, bölgedeki fay hatlarının geçmişte ürettiği depremlere ve günümüzdeki sismik hareketliliğe dikkat çekerek Van ve çevresinin deprem potansiyelini yüksek olduğunu söyleyerek; “Çaldıran Fay Zonu'nda da 1976 yılında meydana gelen 7,3 büyüklüğündeki depremde uzun bir fay hattının kırıldığını görüyoruz. Dolayısıyla bölgede 7'nin üzerinde büyük bir deprem meydana gelmese bile orta büyüklükteki depremleri sıklıkla tecrübe ediyoruz. Bunun en önemli örneklerinden biri 2020 yılında meydana gelen Hoy merkezli ikiz depremler. Ayrıca 2025 yılında Erciş ve Çolpan çevresinde meydana gelen, büyüklüğü 5 civarında olan depremler de bu hareketliliğin örnekleri arasında yer alıyor. Tüm bu veriler, söz konusu bölgenin deprem araştırmaları açısından oldukça önemli olduğunu ve deprem üretme potansiyelinin yüksek olduğunu gösteriyor.” Dedi.
ALKAN: SARAY VE BAŞKALE FAY VE FAY ZONLARININ AKTİF VE ÜRETKEN OLDUĞUNU GÖRÜYORUZ
Doğu kesimindeki fay hatlarının batıya kıyasla daha aktif olduğuna dikkat çeken Alkan, değerlendirmelerini Yüksekova-Şemdinli Fay Zonu'nun taşıdığı deprem potansiyeline değinerek sözlerini şöyle noktaladı. Alkan; “Saray ve Başkale faylarının ve fay zonlarının aktif ve deprem üretme potansiyeline sahip olduğunu görüyoruz. Bu fayların, daha doğuda bulunan Hoy ve Tebriz fay zonlarıyla da ilişkili olduğunu ve bu anlamda aktif bir yapı sergilediğini söyleyebiliriz. İl sınırlarımızın dışına çıkıp güneye doğru ilerlediğimizde ise Yüksekova-Şemdinli Fay Zonu karşımıza çıkıyor. Yaklaşık bin yıldır büyük bir deprem üretmemiş olan bu fay zonunun önemli bir sismik boşluk olduğunu biliyoruz. Dolayısıyla Yüksekova-Şemdinli Fay Zonu'nun da yakından takip edilmesi ve burada meydana gelen küçük depremlerin dikkatle incelenmesi gerekiyor. Bütün bu verileri bir arada değerlendirdiğimizde, Van Gölü'nün doğusundaki iller ve çevresindeki fay hatları ile fay zonlarının, gölün batısındaki ilçeler ve çevresindeki fay hatlarına kıyasla daha aktif olduğunu açıkça söyleyebiliriz.” Şeklinde konuştu.
