Son dönemlerde ilçe sakinlerinin sık sık “çığ tüneli” çağrısı yaptığı Van’ın Bahçesaray ilçesinde ulaşım sorunu yıllardır çözülemiyor. 2020 yılında yaşanan ve 42 kişinin hayatını kaybettiği büyük çığ felaketinin ardından Van-Bahçesaray yolunda çığ tünellerinin hâlâ yapılmaması tepkilere neden olurken, vatandaşlar her kış yeniden kapanan yollar nedeniyle mağduriyet yaşıyor. Yıllardır talep edilmesine rağmen toplam uzunluğu yaklaşık 5 kilometreyi bulacak çığ tünelleri hayata geçirilmediği için ilçe halkı yılın sadece birkaç ayı değil, 12 ay boyunca Van’a güvenli ve kesintisiz ulaşım istiyor.
YOL MESELESİ BAHÇESARAYLI’NIN EN BÜYÜK DERDİ
Özellikle çığ felaketinden sonra kapalı yol sorununun daha da derinleştiği Bahçesaray’da göç de hız kesmeden devam ediyor. TÜİK verilerine göre ilçenin nüfusu 2023 yılında 12 bin 983 iken, 2024’te 12 bin 173’e gerileyen ilçedeki göç sürerken konuya ilişkin Şehrivan’a değerlendirmelerde bulunan Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu, ulaşım sorununun çözülmemesinin göçü doğrudan tetiklediğini dile getirdi.
ALAEDDİNOĞLU: “VAN’IN KIRSALI GÖÇ VERİYOR”
Alaeddinoğlu, göçün sadece Bahçesaray ilçesi ile sınırlı olmadığını belirterek, “Aslında mesele sadece Bahçesaray özelinde değil. Van’ın bütün kırsalı göç veriyor. Bu göçün temel nedeni büyük ölçüde ekonomik gibi görünüyor ama ekonominin arkasında yatan gerekçe çok daha derin. Bizim kırsal dediğimiz köylerimiz artık mahalle oldu ve bu köylerin tamamının geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır” dedi. Kuraklığın özellikle tarımı doğrudan vurduğunu ifade eden Alaeddinoğlu, “Yaz aylarındaki kuraklık, yani yağışsız dönemin uzaması, yağışların azalması ve sıcaklıkların artması; çiftçinin ihtiyaç duyduğu suyu temin etme noktasında ciddi sorunlar çıkarıyor. İnsanlar ektikleri ürünleri sulayamıyor. Bir yıl bunun zararıyla baş etmeye çalışıyorlar, ancak ikinci yıl tekrar aynı durumla karşılaşınca eldeki sermayeyi de kaybediyorlar ve göç etmek zorunda kalıyorlar.” ifadelerini kullandı.
VAN’DA HAYVANCILIK DA ÇÖKÜŞTE: “İNSANLAR HAYVANLARINI SULAYACAK SU BULAMIYOR”
Bölgede hayvancılıkla uğraşanların da benzer sorunlarla karşı karşıya olduğunu belirten Alaeddinoğlu, “Hayvancılıkla uğraşanlar da aynı durumda. Bölgede çoğunlukla hayvancılık yapılıyor. Ancak yüzey suları; göller, göletler, dereler ve akarsular artık yeterince su taşımıyor. Özellikle yaz aylarındaki şiddetli buharlaşma ve kuraklık nedeniyle bu kaynaklar büyük ölçüde kuruyor. Dolayısıyla insanlar hayvanlarını sulayacak su bulamıyor. Hayvanlarının susuzluktan ölmesine tanıklık etmek istemedikleri için hayvanlarını satıyorlar ve kentlere göç ediyorlar.” diye aktardı.
GÖÇ VAN’LA SINIRLI KALMIYOR!
Tarım ve hayvancılıkla uğraşan insanların başka geçim kaynağının olmadığını dile getiren Alaeddinoğlu, “İlk aşamada Van’a göç ediliyor ama büyük ölçüde Van’dan da Türkiye’nin farklı kentlerine gitmek zorunda kalıyorlar. Yani bu göçün arkasında yatan temel sebep susuzluk ve kuraklık. Bu kuraklık sorunuyla ilgili ben bütün havza için hep aynı şeyi söylüyorum: Eğer bunu yönetemezsek, önümüzdeki yıllarda köylerin yarıdan fazlası boşalacak. Tarım ve hayvancılıkla uğraşan insanların başka bir geçim kaynağı yok.” dedi.
VAN’DA YERALTI SULARI ÇEKİLİYOR, MALİYET ARTIYOR!
Suya erişimin her geçen gün daha maliyetli hale geldiğine dikkat çeken Alaeddinoğlu, “Yaz ayları sıcak ve kurak geçiyor. Suyu nereden temin edecekler? Büyük ölçüde yeraltı sularını kullanıyorlar. Ancak yeraltı suları da her geçen gün daha aşağıya iniyor. Bu da maliyetleri artırıyor. Sulama için, hayvanların su ihtiyacını karşılamak için daha derin sondaj vurmak gerekiyor. Bunun elektrik maliyeti çok yüksek. Bu maliyeti kaldıramayan insanlar da göç etmek zorunda kalıyor.” şeklinde konuştu.
BAHÇESARAY KIŞIN ULAŞILAMAZ HALE GELİYOR
Bahçesaray’ın diğer kırsal yerleşimlerden en önemli farkının kış aylarında tamamen ulaşılamaz hale gelmesi olduğunu belirten Alaeddinoğlu, “Diğer taraftan bu köylerin önemli bir kısmı, başta Bahçesaray olmak üzere, kış aylarında ulaşılabilir değil. Küçük bir kar yağışında bile yollar kapanıyor. Oysa Bahçesaray’a kesinlikle tünel sistemiyle ulaşım sağlanması gerekiyor. Daha yakın bir mesafeden, örneğin Gevaş tarafından tüneller açılarak ulaşım sağlanabilir. Tabii bu benim uzmanlık alanım değil ama bu yönde çözümler üretilebilir. Biz bunu sağlayamıyoruz. Dolayısıyla insanlar aylarca şehirle, hastaneyle ve diğer temel ihtiyaçlarla bağlantı kuramıyor.” dedi.
“20-30 YILDIR VAN’DA DEĞİŞEN BİR ŞEY YOK”
Son 20-30 yıldır sorunun değişmediğini vurgulayan Alaeddinoğlu, “Aslında insanlar orada ekonomik olarak geçimlerini sağlayabilseler, ektiklerini sulayabilseler, hayvanlarının yaz aylarındaki su ihtiyacını düşük maliyetle karşılayabilseler ve kış aylarında da rahatlıkla ulaşım sağlayabilseler, özellikle sağlık hizmetlerine erişimde sorun yaşamasalar, muhtemelen göç etmeyecekler. Ancak bu durum bu şekilde devam ettiği sürece –ki son 20-30 yıldır değişen bir şey yok– kırsal başta Bahçesaray olmak üzere boşalmaya devam edecek.” diye aktardı.
UZMANINDAN UYARI: VAN’DAKİ KÖYLERİN YÜZDE 50’Sİ BOŞALABİLİR
Sorunlar çözülmezse göçün giderek artacağını belirten Alaeddinoğlu şunları söyledi: “Bahçesaray’ın diğer köylerden farkı, kış aylarında tamamen ulaşılamaz olması. Bu sorun çözülmezse köylerimiz boşalacak. Biz bu süreci yönetemezsek, insanların ihtiyaç duyduğu suyu karşılayamazsak, kırsal alanlarımız boşalmaya devam edecek. Zaten şu an Türkiye’de kırsaldan kente en hızlı göç veren illerden biriyiz. Bu göç önümüzdeki yıllarda artarak devam edecek. Köylerin yüzde 50’sinden fazlası boşalacak. Buna tanıklık edeceğiz.”
VAN İÇİN ÇÖZÜM BELLİ: SU YÖNETİMİ VE TÜNEL PROJESİ ŞART!
Alaeddinoğlu, çözüm önerilerinde bulunarak, “Son olarak şunu söylemek isterim: Bu bölgenin temel geçim kaynağı tarım ve hayvancılık. Bunun en temel sorunu da sudur. Yaz aylarında ihtiyaç duyulan su her geçen gün biraz daha azalıyor ve her geçen gün bu suya ulaşmak daha zor ve daha maliyetli hale geliyor. İnsanlar bu maliyeti kaldıramaz. Dolayısıyla biz bu köylerin boşalmasına maalesef seyirci kalacağız. Bunun önüne geçmek için suyun havza bazında yönetilmesi, kırsalın ihtiyaçlarının buna göre planlanması ve başta Bahçesaray olmak üzere bu yerleşimlerin şehirle bağlantısını sağlayacak ulaşım altyapısının oluşturulması gerekiyor. Tüneller yapılmalı. Türkiye’nin başka bölgelerinde bunun çok sayıda örneği var. Aynı şey burada da yapılmalı. Bu kadar basit.” ifadelerini kullandı.
