TÜİK’in tarihî ilk “Türkiye Suç Mağduriyeti Araştırması 2025” sonuçları, ülke genelinde suç mağduriyetini, güvenlik algısını ve önlem alışkanlıklarını ortaya koydu. Van’da çelik kapı yerine bekçi köpeği ve ateşli silah ön planda; taciz ve bilişim suçları ulusal trendi Van’da da domine ediyor. TÜİK’in 18 bin 378 kişiyle yaptığı TSMA 2025 araştırmasına göre, Van gibi kır ağırlıklı illerde haneler güvenlik için kırsal önlemleri tercih ederken, son bir yılda bireylerin % 4,6’sı cinsel olmayan taciz, %3,5’i bilişim suçlarına maruz kaldı. Araç hırsızlığı gibi maddi suçlarda bildirim oranı yüksek (% 81,3) olsa da rüşvet ve taciz gibi suçlarda şikâyet oranı çok düşük kalıyor. Van’da bu tablo, göç ve ekonomik baskılarla birleşince güvenlik algısını daha da zorluyor.
VAN’DA ATEŞLİ SİLAH VE BEKÇİ KÖPEĞİ KULLANIMI ARTTI
Güvenlik Önlemleri ve Kent-Kır Dinamiği Ulusal olarak en yaygın önlem %70,7 ile zırhlı/çelik kapı. Ancak kırda bu oran %42,8’e düşerken, ateşli silah ve bekçi köpeği kullanımı kır yerleşimlerinde belirgin şekilde artıyor. Van’ın büyük kısmı kırsal ve orta yoğunluklu kent yapısına sahip olduğundan, hanelerin panjur/korkuluk, bekçi köpeği ve ateşli silah gibi geleneksel önlemlere daha fazla yöneldiği öngörülüyor. Yoğun kentlerdeki kamera ve alarm oranı (%43,3) Van merkezde sınırlı kalırken, ilçelerde ve köylerde köpek ve silah kültürü daha baskın. Etki: Bu durum Van’da “kendini koruma” kültürünü güçlendiriyor ancak profesyonel güvenlik sistemlerine erişimi sınırlıyor, dolayısıyla maddi kayıplarda (evden hırsızlıkta elektronik eşya %15,5, mücevher %14,9) telafisi zorlaşıyor.
TACİZ MAĞDURİYETLERİ KIRSAL ALANLARDA BİLDİRİMİ DÜŞÜK
Son 1 yılda ulusal en yüksek mağduriyet; cinsel olmayan taciz %4,6, bilişim suçları %3,5, tüketici dolandırıcılığı %2,8. En düşük; yağma %0,1, araç hırsızlığı %0,2. Van’da bilişim suçları ve dolandırıcılık, genç nüfus ve dijitalleşme nedeniyle ulusal ortalamaya yakın veya üzerinde seyredebilir. Taciz mağduriyetleri ise kırsal alanlarda bildirim oranının düşük olması (%14,7 cinsel olmayan taciz) nedeniyle “görünmez” kalıyor. Etki etme potansiyeli ise Van’ın nüfusu 2025’te 1.112.013’e geriledi (yıllık 6 bin+ azalma). Güvenlik kaygısı göçü tetikler, özellikle kadınlar ve gençler için taciz/bilişim mağduriyeti kentten uzaklaşmayı hızlandırıyor.
VANLI RESMİ MERCİLERE BAŞVURMAKTAN ÇEKİNİYOR
Araç hırsızlığı %81,3 bildirilirken, rüşvet %5,1, cinsel taciz %11 gibi suçlarda bildirim çok düşük. Van’da coğrafi uzaklık, yargı erişimi ve sosyo-kültürel faktörler nedeniyle şikayet oranları daha da düşük olabilir. Etki durumu ise mağdurlar resmi mercilere başvurmaktan çekiniyor; bu da suçun karanlık rakamını artırıyor ve Van’da güvenlik algısını olumsuz etkiliyor.
VAKA SAYISI MAĞDURİYETİ ARTTIRIYOR
Van’da suç mağduriyeti ekonomik yükü ağırlaştırıyor. TÜİK’in TSMA 2025 araştırmasına göre çoğu suçta oluşan maddi kayıp 24 bin 999 TL ve altında kalırken, evden hırsızlık ve dolandırıcılıkta 100 bin TL ve üzeri zararlar ikinci sırada yer aldı. Yüksek işsizlik ve düşük gelir düzeyiyle boğuşan Van’da, özellikle elektronik eşya ve mücevher hırsızlıkları aile ekonomisini derinden sarsıyor. Vaka sayısındaki artış, Vanlıların cebini yakmaya devam ediyor. Çoğu suçta kayıp “24.999 TL ve altı”. Evden hırsızlık ve dolandırıcılıkta 100 bin TL+ vakalar ikinci sırada. Etki: Van ekonomisi zaten zorlu (yüksek işsizlik). Düşük gelirli haneler için 25 bin TL’lik kayıp ağır darbe vuruyor; özellikle elektronik eşya ve mücevher hırsızlıkları aile ekonomisini sarsıyor.
15 VE ÜZERİ YAŞTA 18 BİN 378 KİŞİ İLE GÖRÜŞME YAPILDI
TSMA alan uygulaması, 6 Ekim 2025 - 19 Aralık 2025 tarihleri arasında Türkiye genelinde yürütülmüştür. Araştırma kapsamında, içinde 15 ve üzeri yaşta fert bulunan 21 bin 500 örnek hane belirlenmiştir. Örneklem tasarımı, Türkiye toplamı ve TÜİK tarafından güncel ihtiyaçlar doğrultusunda revize edilen kent-kır sınıflaması bazında tahmin üretecek şekilde yapılmıştır. Veriler, örnek hanelerde yaşayan 15 ve üzeri yaşta 18 bin 378 kişi ile yapılan bilgisayar destekli yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. TSMA'da her haneden tesadüfi olarak seçilen bir kişi ile görüşülmüştür.
HANEHALKINI ETKİLEYEN BİRÇOK SUÇ TESPİT EDİLDİ
Fertlere; güvenlik algıları, seçilmiş suç türlerinden son üç yıl ve son bir yıl içinde mağduriyet yaşayıp yaşamadıkları ve mağduriyet yaşamışsa son mağduriyetin ayrıntılarına ilişkin sorular sorulmuştur. Araştırmada hanehalkını etkileyen suç mağduriyetleri kapsamında araç hırsızlığı, araç parçalarının hırsızlığı, araçtan kişisel eşyanın çalınması, motosiklet/moped hırsızlığı ve evden hırsızlık ele alınmıştır. Kişisel suç mağduriyetleri kapsamında ise yağma, hırsızlık, banka dolandırıcılığı, tüketici dolandırıcılığı, bilişim suçları, saldırı/yaralanma, tehdit, rüşvet, cinsel olmayan taciz ve cinsel taciz yer almıştır.
SUÇ BİLDİRİMİ İÇİN KOLAY ŞİKÂYET MEKANİZMALARI ŞART
Öte yandan TSMA 2025, Van’da ulusal tablonun kırsal versiyonunu yansıtıyor. Teknik önlemler yerine geleneksel yöntemler, yüksek taciz/bilişim mağduriyeti ve düşük bildirim. Bu durum göçü, güvensizliği ve ekonomik kayıpları besliyor. Van için daha fazla kırsal odaklı güvenlik yatırımı (kamera altyapısı, bilinçlendirme), dijital okuryazarlık kampanyaları ve kolay şikâyet mekanizmaları şart. Araştırma, Van’ın güvenlik politikalarını veri temelli şekillendirmesi için önemli bir fırsat sunuyor.
