Van’a yıllardır İran’dan yasa dışı yollarla getirilen ve kayıt dışı bir şekilde piyasa sürülen ürünler son dönemlerde kentin en işlek yerlerinde satılır oldu. Sadece kayıt dışı olmayan aynı zamanda üretim detayları bilinmeyen, çoğu taklit ve sahte ürünlerden oluşan ürünler Van’ın işlek cadde ve sokaklarında İranlı turistlerin tarafından satılmaya başlandı. Cadde ve sokaklarda satılan çay, şeker ve pirinç gibi ürünlerin kontrolsüz satışı hem esnafın hem de gıda güvenliği uzmanlarının tepkisini çekmeye başlarken her geçen gün daha da artan bu durum sonrası esnaflar, esnaf temsilcileri ve gıda uzmanları adeta isyan etti. Van’ın yıllar içinde İran’dan gelen sahte, kayıt dışı ve sağlıksız ürünlerin pazarı haline gelmesine tepki gelirken Şehrivan’a görüş bildiren isimler bu konuda denetimlerin artırılmasını ve halkın sağlığını tehdit eden bu durumla ilgili tedbir alınması gerektiğini söyledi.

VAN’DA CADDE VE SOKAKLAR KAÇAK ÜRÜNLER PAZARINA DÖNDÜ!
Van’ın işlek cadde ve sokaklarında İranlı turistlerin sattığı, İran’dan getirildiği belirtilen çay, şeker ve pirinç gibi ürünler kentte tartışma konusu oldu. Özellikle yoğun yaya trafiğinin bulunduğu noktalarda ve sokak aralarında gerçekleştirilen bu satışlar, geçimini küçük işletmeler üzerinden sağlayan esnafın tepkisine neden oluyor. Bir yandan kontrolsüz satışların yerel ticareti olumsuz etkilediği belirtilirken, diğer yandan ürünlerin kaynağı, içeriği ve satış öncesindeki denetim süreçleri de gıda güvenliği açısından endişelere neden oluyor. Konuyu Şehrivan’a değerlendiren Erciş Terziler Bakkallar Lokantacılar Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı Cabir Görmüş, İranlı turistlerin gerçekleştirdiği kontrolsüz satışların esnafı zor durumda bıraktığını belirtirken, Gıda Mühendisi Sedat Bayık ise menşei ve denetim süreci bilinmeyen ürünlerin halk sağlığı açısından risk oluşturabileceğine dikkat çekti.

VAN ESNAFI SEYYAR SATIŞLARDAN DERTLİ
Van'da seyyar satıcıların yanı sıra İran'dan getirildiği belirtilen ürünlerin sokaklarda satışa sunulmasının küçük esnafı zor durumda bıraktığını belirten Erciş Terziler Bakkallar Lokantacılar Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanı Cabir Görmüş, yaşanan durumun ilerleyen süreçte çok sayıda işletmenin kapanmasına neden olabileceğini söyledi. Görmüş, konuyla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi: “Özelikle Van esnafının çok etkileyen seyyar satıcıların dışında birde İranlı seyyar satıcıların Van’ın merkez caddelerinde ve merkez sokak aralarında yapılan bu satıcıların da ortaya çıkması özelikle küçük esnaf ve sanatkarların siftah edemez duruma getirdi. Tabi ki hem esnafları kazancının düşmesi ülke ekonomisine direk etkilemekte ayrıca bu şekilde bir devam ederse ileriki günlerde çok sayıda esnafın kepenk kapatmalarına yol açacağı görülmektedir.” ifadelerini kullandı.
“DENETİMSİZ GIDA SATIŞI HALK SAĞLIĞINI TEHDİT EDİYOR”
Görmüş, menşei belirsiz ürünlerin Van sokaklarında satılmasının sağlık sorunlarına yol açacağını belirterek şöyle konuştu: “Tüketici sağlığını etkileyen bu gıdaların menşei beli olmayan ürünlerin satışı halkın sağlığıyla direk etkileyeceğini bilindiği gibi halkımızın sofralarında tüketmesi bu gibi gıdaların denetimden ve gerekli izinleri almadan kaçak yollardan şehrimizde satılması dünyayı sarsan pandemi gibi, virüslere karşı karşıya kalması büyük sıkıntıların doğuracağı görülmektedir.”

KAÇAK ÜRÜN SATIŞINA YASAL YAPTIRIM UYARISI
Denetimsiz gıda satışlarının halk sağlığı açısından oluşturduğu risklerin yanı sıra hukuki boyutunun da bulunduğuna dikkat çeken Görmüş, şöyle deva etti: “Yurt dışından yasa dışı yollarla veya gümrük muafiyeti sınırlarını aşarak ülkeye sokulan gıdaların sokakta kayıt dışı satılması, Türk hukukunda hem adli suç (hapis ve adli para cezası) hem de idari kabahat (idari para cezası ve ürünlere el koyma) kapsamında değerlendirilir. Bu fiilin hukuki karşılığı farklı kanunlar çerçevesinde şu şekilde düzenlenmiştir: Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu (5607 Sayılı Kanun) Ürünlerin gümrük işlemlerine tabi tutulmadan veya kişisel kullanım muafiyeti kapsamında getirilip ticari amaçla satılması doğrudan kaçakçılık suçunu oluşturur: Kaçak Eşya Ticareti Suçu. Gümrük vergileri ödenmeden ülkeye sokulan eşyayı bilerek satışa sunan veya satan kişiler 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Alkol ve Tütün Ürünleri. Satılan ürünlerin alkollü içki veya tütün mamulü olması durumunda ceza ağırlaşır ve 3 yıldan 8 yıla kadar hapis ile 20.000 güne kadar adli para cezası uygulanır. El Koyma ve Müsadere. Satışa sunulan tüm kaçak gıdalara ve bu ürünlerin taşınmasında kullanılan araçlara el konulur.” Diye konuştu.
GÖRMÜŞ: DENETİMLER NE YAZIK Kİ YETERSİZ KALDIĞI GÖRÜLMEKTEDİR
Kaçak ve kayıt dışı gıda satışlarının önüne geçilmesi için denetimlerin önemine değinen Görmüş, bu konuda ilgili kurumlara da çağrıda bulundu. Görmüş “Türkiye'de gıda denetimleri, halk sağlığını korumak ve güvenilir gıdaya erişimi sağlamak amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığı (özellikle Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü ve il/ilçe müdürlükleri) koordinasyonunda yürütülür. Ayrıca belediyeler ruhsat, pazar yerleri ve genel hijyen alanlarında yetkili birimlerdir. Bu kurumların ne yazık ki yetersiz kaldığı görülmektedir.” Dedi. Yetkililere çağırıda bulunan Görmüş sözlerini şöyle noktaladı: “Menşei beli olmayan ürünlerin piyasadan biran evvel zaman kaybetmeden toplanması gerekiyor ve bu konuda Gümrük Ve Ticaret Bakanlığı Müdürlüğü Tarım İl Müdürlüğü Belediyeler İle Emniyet Müdürlükleri tarafından iş birliğiyle hareket edilerek gerekli çalışmanın biran evvel zaman kaybetmeden hareket edilmesi önem arz etmektedir.” Diye konuştu.

GIDA MÜHENDİSİ BAYIK'TAN GIDA GÜVENLİĞİ UYARISI
Van sokaklarında satışa sunulan ürünlerin denetim ve gıda güvenliği boyutuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan Gıda Mühendisi Sedat Bayık ise özellikle çay, şeker ve pirinç gibi temel tüketim ürünlerinin kaynağı ve içeriğinin bilinmemesinin ciddi bir sorun olduğunu söyledi. Ürünlerin üretim, taşıma ve satış koşullarının belirsizliğine dikkat çeken Bayık, kontrolsüz satışların tüketici sağlığı açısından risk oluşturabileceğini belirterek şu ifadeleri kullandı: “Van sokaklarında bavul ticareti yoluyla getirildiği belirtilen çay, şeker ve pirinç gibi gıda ürünlerinin kontrolsüz şekilde satışa sunulmasını son derece tehlikeli buluyorum. Burada ciddi bir gıda güvenliği ve denetim sorunu var. Çünkü bu ürünlerin nerede üretildiğini, kim tarafından piyasaya sunulduğunu, hangi koşullarda taşındığını ve hangi denetimlerden geçtiğini bilmiyoruz. Özellikle çay konusunda ciddi soru işaretleri bulunuyor. Halk arasında kaçak çay olarak bilinen bu ürünlerin içeriğini, hangi işletmede işlendiğini, hangi katkı maddelerinin kullanıldığını ve pestisit kalıntısı taşıyıp taşımadığını bilmiyoruz. Çayın rengini, aromasını ve tadını değiştirmek amacıyla mevzuata aykırı herhangi bir renklendirici veya katkı maddesi kullanılıp kullanılmadığı ancak laboratuvar analizleriyle ortaya çıkarılabilir. Vatandaşın tükettiği bir çayın içeriği hakkında hiçbir bilgiye sahip olmaması kabul edilebilir bir durum değildir.”

“ÜRÜNDE YABANCI MADDE OLUP OLMADIĞI ANALİZLERLE ORTAYA ÇIKARILMALIDIR”
“Çay ürünlerinin yanı sıra sokaklarda satışa sunulan şeker ve pirincin de benzer soru işaretlerini beraberinde getirdiğini belirten Bayık, “Şeker konusunda da aynı sorunla karşı karşıyayız. Bu ürünlerin hangi tesiste üretildiği, hangi işlemlerden geçirildiği, gıda mevzuatına uygun olup olmadığı bilinmiyor. Özellikle şekerin rengini veya görünümünü değiştirmek amacıyla izin verilmeyen kimyasalların kullanılıp kullanılmadığı, üründe yabancı madde veya tağşiş bulunup bulunmadığı denetim ve analizlerle ortaya çıkarılmalıdır.”
BAYIK: BİZİM İTİRAZIMIZ HANGİ ÜLKEDEN GELDİĞİNE DEĞİL, İÇERİĞİNİN BİLİNMEMESİNEDİR
“Bizim itirazımız şekerin hangi ülkeden geldiğine değil, içeriğinin ve güvenilirliğinin bilinmemesine. Pirinç konusunda ise Pakistan önemli bir üretici ülkedir ve İran'la sınırı bulunmaktadır. Ancak Pakistan'da üretilen pirincin hangi üretim koşullarından geçtiğini, hangi bitki koruma ürünlerinin kullanıldığını, pestisit kalıntısı ve ağır metal bakımından mevzuata uygun olup olmadığını bilmiyorsak bu ürünleri kontrolsüz biçimde tüketiciye sunamayız. Özellikle arsenik gibi ağır metaller ve pestisit kalıntıları pirinçte değerlendirilmesi gereken önemli gıda güvenliği parametreleridir.” İfadelerini kullandı.

“ÜRÜNLERİN İZLENEBİLİR OLMASI GEREKİYOR”
Ürünlerin içeriği kadar hangi aşamalardan geçerek tüketiciye ulaştığının da önemli olduğunu vurgulayan Bayık, gıda güvenliğinde izlenebilirliğin yasal bir zorunluluk olduğuna işaret ederek şu ifadeleri kullandı: “Burada özellikle altını çizmek istediğim konu 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'dur. Bu kanunun 24. maddesi izlenebilirliği açıkça düzenlemektedir. Gıdanın üretiminden tüketiciye ulaşmasına kadar hangi aşamalardan geçtiğinin bilinmesi gerekir. Üreticisi, ithalatçısı, menşei ve parti bilgileri belli olmayan, mevzuata uygunluğu doğrulanamayan ürünlerin sokaklarda kontrolsüz şekilde satılması halk sağlığı açısından ciddi bir risktir. Üstelik bir gıda zehirlenmesi yaşandığında bu ürünün üreticisine, ithalatçısına veya sorumlu işletmecisine ulaşılamaması, ürünün piyasadan geri çekilmesini ve sorumluların tespitini de zorlaştıracaktır.”
BAYIK: ŞÜPHELİ ÜRÜNLERDEN NUMUNE ALINMALI
Gıda güvenliğinin sağlanmasında denetimlerin belirleyici rol oynadığını ifade eden Bayık, yetkililere çağrıda bulunarak sözlerini, şöyle noktaladı: “Ben buradan yetkililere açıkça soruyorum: Van sokaklarında satılan bu ürünler hangi denetimlerden geçiriliyor? Ürünlerden numune alınıp laboratuvar analizleri yapılıyor mu? Bu ürünlerin menşei, üreticisi ve ithalat kayıtları kontrol ediliyor mu? Vatandaşın sofrasına giren bu gıdaların güvenilirliğini kim garanti ediyor?”

“TÜRKÇE ETİKET BİLGİLERİ BULUNMAYAN ÜRÜNLERİ SATIN ALMASINLAR”
“Vatandaşlarımıza da çağrıda bulunuyorum: Üzerinde Türkçe etiket bilgileri bulunmayan, üreticisi ve kaynağı belli olmayan, ambalaj bütünlüğü bozulmuş, açıkta satılan ve uygun koşullarda muhafaza edilmeyen hiçbir gıda ürününü satın almasınlar. Ancak gıda güvenliğinin sorumluluğunu yalnızca vatandaşa yükleyemeyiz. Asıl görev, bu ürünlerin piyasaya girişini ve satışını kontrol etmekle yükümlü yetkili kurumlardadır. Van'da etkin, düzenli ve risk esaslı denetimler yapılmalı, şüpheli ürünlerden numuneler alınmalı ve sonuçlar kamuoyuyla paylaşılmalıdır.”




