Bir dönem alışveriş yapmak ve uygun fiyatlı ürünlere ulaşmak için Van'a akın eden İranlı turistlerin oluşturduğu yoğunluk, son dönemlerde değişen ekonomik dengeler ve bölgedeki hareketlilikle birlikte tersine dönmeye başladı. Türk lirasının İran para birimi karşısında değer kazanması, buna karşın Türkiye'de artan enflasyon, yükselen yaşam maliyetleri ve alım gücündeki düşüş, bu kez Vanlı vatandaşları komşu ülkeye yöneltti. Giyimden yöresel kıyafetlere, kozmetikten temel ihtiyaç ürünlerine, otel konaklamasından günlük harcamalara kadar birçok kalemde İran’ın daha ekonomik hale gelmesi, sınırın karşı tarafını Vanlılar için cazip bir alışveriş ve tatil rotasına dönüştürdü. ABD-İran gerilimi nedeniyle de İranlılar’ın ayağı kentten kesilirken gelişmeler sonrası iyice zorlaşan şartlar Vanlılar’da daha uygun arayışlar için kentliyi İran’a yönlendirdi.
VAN’IN CAZİBESİ KALMADI, BU KEZ VANLI YÜZÜNÜ DÖNDÜ…
Bir dönem döviz avantajıyla Van çarşılarını dolduran, otelleri hareketlendiren ve kent ekonomisine önemli katkı sunan İranlı turistlerin oluşturduğu alışveriş trafiği, son yıllarda farklı bir yöne evrildi. Türk lirasının İran para birimi karşısında değer kazanması, buna karşılık Türkiye'de yükselen enflasyon, artan hayat pahalılığı ve düşen alım gücü, bu kez Vanlı vatandaşları sınırın karşı tarafına yöneltti. Bugün birçok Vanlı, giyimden kozmetiğe, yöresel kıyafetlerden temel ihtiyaç ürünlerine, otel konaklamasından günlük harcamalara kadar birçok ihtiyacını daha uygun fiyatlarla karşılayabilmek için İran'ın yolunu tutuyor.
İŞLER TERSİNE DÖNDÜ
Van ile İran arasındaki sınır, yıllardır sadece iki ülkeyi değil, aynı zamanda iki farklı ekonomiyi de birbirine bağlayan önemli bir ticaret kapısı oldu. Özellikle Nevruz ve resmi tatil dönemlerinde yüz binlerce İranlı turist Van'a gelerek kent ekonomisini canlandırırken, bugün aynı sınır kapısından bu kez alışveriş yapmak isteyen Vanlılar geçiyor. Ortaya çıkan bu tablo, yalnızca kur farkının değil, aynı zamanda Türkiye'de artan yaşam maliyetlerinin ve değişen tüketici alışkanlıklarının da önemli bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Türkiye’de birçok ürünün her geçen gün daha da pahalı hale geldiğini vurgulayan bazı Vanlı vatandaşlar, İran’da hem günlük ihtiyaçların hem de özellikle giyim ürünlerinin çok daha uygun fiyatlarla satıldığını belirterek Şehrivan’a değerlendirmelerde bulundu.
ARTIK VANLILAR UYGUN DİYE İRAN’A GİDİYOR
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Ali Tekin, adlı vatandaş Türk lirasının İran'da daha avantajlı bir konumda olduğunu vurgulayarak şunları söyledi: “İran'ın para birimi bizim para birimimiz karşısında değer kaybettiği için bizim paramız orada daha değerli hale geliyor. Bu yüzden zaman zaman İran'a tatil yapmaya gidiyoruz. Gerçekten de birçok şey Türkiye'ye göre daha uygun fiyatlı. Özellikle oteller, giyim ürünleri ve günlük harcamalar açısından ekonomik bir ülke.” Dedi.
TÜRK PARASININ DEĞERİ ARTINCA VANLI YÜZÜNÜ İRAN’A DÖNDÜ
İran'ın doğal ve kültürel açıdan da dikkat çekici bir ülke olduğunu ifade eden Tekin, güvenlik kaygılarının ise en büyük engel olduğunu dile getirdi. Yılmaz, "Aslında İran-ABD arasında yaşanan gerilim ve savaş ihtimali olmasa, bence tatil yapılabilecek en güzel rotalardan biri diyebilirim. Çünkü hem gezilecek birçok yeri var hem de ekonomik açıdan önemli avantajlar sunuyor. Türkiye'de pahalı olan birçok ürünü İran'da daha uygun fiyata bulabiliyorsunuz. Örneğin Türkiye'de bir tişörtün fiyatı 1.000-1.500 TL bandındayken, İran'da yaklaşık 400 bin tümen, yani bizim paramızla yaklaşık 100 TL civarında satılıyor. Aynı şekilde otel fiyatları da oldukça uygun. Van'da ödeyeceğiniz otel ücretinin yaklaşık 500 TL karşılığıyla İran'da konaklamak mümkün." diye konuştu
VANLI ALIŞVERİŞ YAPIP DÖNÜYOR…
Bölgedeki gelişmeler nedeniyle ziyaretlerini kısa tuttuklarını söyleyen Tekin, sözlerini şöyle tamamladı: “Sadece savaş durumu insanı korkutuyor. Bu yüzden de çok uzun süre kalamıyoruz. Genellikle iki gün kaldıktan sonra hemen geri dönüyoruz. Ama savaş gibi bir risk olmasa, gerçekten daha uzun süre vakit geçirilebilecek güzel bir ülke. Oteller de uygun, giyim de uygun. Bu yönüyle Türkiye'deki birçok turistik bölgeye göre daha ekonomik bir seçenek sunuyor.” Şeklinde konuştu.
VANLI İRANLI’NIN DAHA ÖNCE YAPTIĞINI YAPIYOR: HEM TATİL HEM ALIŞVERİŞ BİR ARADA
İran’a tatile gittiğini ve dönüşte eli boş gelemediğini söyleyen Gülcan Yılmaz isimli vatandaş, İran’ın piyasasının Van’ın piyasasından daha ucuz olduğunu ve her dönüşte alışveriş yapıp geldiğini söyledi Yılmaz; “Ben bundan iki hafta önce İran’daydım çok İran’a gidip gelirim çoğu zaman da tatile giderim. Bizim hem anne hem de baba tarafı İran’da oturuyor. Onları sık sık ziyaret eder tatilimi de aradan çıkarmış oluyorum. Ben İran’a gitmişken hiçbir zaman eli boş dönmem nedenini soracak olursanız İran’ın piyasası ile Türkiye’nin piyasasını karşılaştırdığımızda fiyat farkı var. Benim çoğu alışverişim artık İran’dan olmaya başladı. Tatil dönüşümde İran’da alışverişimi yapar gelirim.” Dedi
VATANDAŞ: İRAN’DAKİ ÜRÜNLER 3-4 KATI DAHA UCUZ...
Yöresel kıyafetlerinin fiyat farkına değinen Gülcan Yılmaz, şöyle devam etti: “En basitinden yöresel kıyafetler burada bir tanesi 15 bin lirayken orada o parayla ben 4-5 çeşit daha fazla alabiliyorum bu benim için avantaj yani. Ben 15 bin TL’yi bir fistana vereceğime orada 3-4 çeşit alarak geliyorum. Tabii gümrükten geçerken kurallara dikkat ederek getiriyoruz. Örneğin ben gittiğimde benle beraber birkaç kişi daha geliyorsa bunu kişi başına paylaşarak getirebiliyoruz o yüzden sıkıntı olmuyor. Gümrükte tek kişi 3-4 tane getiremiyor onu da söylemiş olayım. Fakat benim için daha karlı ne olursa olsun. Van’da bu sene hiç yöresel kıyafet almadım açıkçası almayı da düşünmüyorum bu pahalılıkla İran yakın zaten bir de pasaportun varsa tadından yenmez.”
BİRÇOK ÜRÜN ARTIK İRAN’DAN…
ABD-İran savaşı nedeniyle birçok şeye zam geldiğini söyleyen Sevda Ortak isimli vatandaş alışverişin birçoğunu artık Van’da yapmak yerine İran’da yapmaya başladığını söyledi. Ortak; “Bizim düğünlerde yöresel kıyafet olarak fistan giyiliyor. Malumunuz olduğu gibi hayat pahalılığı artan enflasyon yüksek maliyetlerden dolayı artık insan ipin ucunu kaçırıyor. Bildiğiniz gibi ABD-İran Savaşı tüm Türkiye’yi özellikle Van’ı etkiledi. Hem turistler açısından hem de esnaflar açısından komşu il olduğu için. Bizler de çoğu ürünümüzü, yöresel kıyafetlerimizi hep İran’dan alıyoruz. Burada gerçekten şimdi bir mağazaya gitseniz en az bakın altını çizerek söylüyorum en az bir tane yöresel kıyafete 15 bin TL’den aşağı almazsınız, tabi bunların çeşitleri var taşlısı, pullusu, sadesi var ama ben biraz taşlı gösterişli sevdiğim için benim tercih ettiklerim pahalı 15 bin TL’den aşağı alamıyorum.”
FİYAT AVANTAJI VAR…
“Fakat bu sene çok farklı bir durum gerçekleşti bizim Türk liramız İran’ın parasına karşılık bayağı bir arttı yani hemen hemen 3,4 katına çıkmış diyebilirim. Şu an biraz düşüşte ama yine de hemen hemen söylediğim civarlara çıktı. Bizler de bunu fırsat bildik yolumuz sürekli İran’ı düşüyor zaten İran’a gittiğimizde yöresel kıyafetlerinden yararlanıyoruz. Şöyle açıklayayım orada benim istediğim model fistan 3-4-5 bin fiyat aralığı gösteriliyorken burada o fistanların tanesi 15 bin TL’den satılıyor. Biz de bunu fırsat bildik açıkçası ve her İran’a gittiğimizde Van’da almak yerine orada üç beş çeşit daha fazla alıyoruz. Örnek vereyim mesela ben İran’a 20 bin TL gittiğimde oranın parasıyla hemen hemen 60 bilemedim 70 lirasına denk geliyor. Ben bu fiyatla değil bir tane fistan 5-6 çeşit alırım. Fakat burada 20 bin lirayla en fazla bakın abartısız söylüyorum en fazla 2 tane alabiliyorum o da ya istediği modelde ya da değildir. O yüzden şunu söylemek istiyorum eğer böyle devam ederse Van’da almak yerine İran’da almaya başlayacağım. Benim alışverişim İran’a yöneliyor diyebilirim” dedi.
“İRAN’IN PİYASASI VAN’IN PİYASASINA GÖRE DAHA UCUZ”
İran pazarına gidildiğinde kıyafetten güzellik ürünlerine, giyim-kuşamdan altına kadar birçok ürünün daha uygun olduğunu söyleyen Nuray Taş isimli vatandaş durumu şöyle değerlendirdi. Taş; “ABD-İran savaşından dolayı her kaleme zam geldi. Gerek giyim olsun gerek gıda olsun gerek yakıt olsun çoğu şeye zam geldi. Bizim de zaten çok alım gücümüz yok kıt kanaat geçiniyoruz. İran’ın piyasası Van’ın piyasasına göre daha ucuz ve çeşitlilik anlamda da çok daha tatmin ediyor. Tabi İran’a gittiğimizde otelde kalmıyoruz ama yine kalsak da pahalı değil. İran pazarına gittiğinizde kıyafetten güzellik ürünlerine, giyim-kuşamdan altına kadar birçok ürünün daha uygun fiyatlarla satıldığını görebilirsiniz.”
VATANDAŞ UYGUN FİYAT NEREDEYSE ORAYA YÖNELİYOR
“Sadece bunlar değil elbette, gitmişken İran pilavı, çay, şeker olsun onları da beraberinde getiriyoruz daha ucuz oluyor bizler için. Tabii her gümrükten geçerken bunların belli kotaları oluyor. Biz o kotaları uyarak geçiriyoruz. Maalesef ki şartlar bizi buna zorlaştırdı. Biz de istemeyiz İran’dan ya da başka bir yerden bu ürünleri almak ama hayat şartları hayat pahalılığı ekonomi her şeyi almış başına gidiyor. Biz de nerede uygunluk varsa oraya yöneliyoruz. Şu anda durumlar İran’ı gösteriyor tabii gönül isterdi İran’dan almak yerine Van’dan ya da başka bir yerden almak ama maalesef imkansız gibi bir şey artık. Ama benim için en makul olan ve en doğrusu olan bu. Nereden kar gelirse bana kafi” diye konuştu.
