Doğu Anadolu Bölgesi’nin en büyük kentlerinden biri olan Van, geçmiş yıllarda yakaladığı yüksek nüfus artış hızını kaybederek son yıllarda tersine bir tabloyla karşı karşıya kaldı. Özellikle son 5 yılda nüfus artış oranı belirgin biçimde düşen kent, son iki yıldır nüfusu azalan iller arasında yer almaya başladı. Uzun süredir yoğun göç veren Van’da, başta genç nüfus olmak üzere iş olanakları ve eğitim fırsatları için başka kentlere yönelen kesimler demografik yapıyı zayıflatıyor. Hala Türkiye’nin en genç nüfusuna sahip olan 7’inci kenti olan Van buna rağmen güç kaybederken Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre Van’ın nüfusu 2024 yılında 1 milyon 118 bin 87 olarak açıklanırken 2025 yılında bu rakam 1 milyon 112 bin 13’e geriledi. Kentin hem kırsaldan hem de merkezden verdiği göçün nedenlerine ilişkin Şehrivan’a değerlendirmelerde bulunan Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu, nüfus kaybının ardında yapısal ve ekonomik sorunların bulunduğuna dikkat çekti.
TÜİK AÇIKLADI: VAN’IN NÜFUSU 2025’TE DE AZALDI, 1 YILDA 6 BİN 74 KİŞİ AZALDI!
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılına ilişkin Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Sonuçlarını açıkladı. Açıklanan verilere göre, Türkiye’de ikamet eden nüfus 31 Aralık 2025 tarihi itibarıyla bir önceki yıla göre 427 bin 224 kişi artarak 86 milyon 92 bin 168 kişiye yükseldi. TÜİK verilerine göre nüfusu her geçen yıl azalan Van’da düşüş 2025 yılında da devam etti. 2024 yılında 1 milyon 118 bin 87 olan Van nüfusu, 2025 yılında 1 milyon 112 bin 13’e geriledi. Kentin nüfusu bir yılda 6 bin 74 kişi azaldı. Açıklanan veriler, Van’da uzun süredir devam eden nüfus kaybının sürdüğünü bir kez daha ortaya koydu.
VAN’IN İLÇELERİNİN NÜFUSU BELLİ OLDU!
TÜİK tarafından paylaşılan veriler, kent genelindeki nüfus dağılımını ortaya koyarken, ilçeler arasındaki nüfus farkları dikkat çekti. Açıklanan verilere göre, Van’ın en kalabalık ilçesi 362 bin 816 nüfus ile İpekyolu oldu. İpekyolu’nu 169 bin 40 nüfusla Erciş, 167 bin 758 nüfusla Tuşba ve 132 bin 309 nüfusla Edremit izledi. Van’ın diğer ilçelerinde ise nüfus şu şekilde belirlendi: Muradiye 41 bin 402, Özalp 51 bin 357, Çaldıran 50 bin 170, Başkale 37 bin 568, Gürpınar 28 bin 505, Gevaş 26 bin 253, Saray 17 bin 36, Çatak 16 bin 361 ve Bahçesaray 11 bin 438. Veriler, Van’da nüfusun merkez ilçelerde yoğunlaştığını, kırsal ilçelerde ise nüfusun görece düşük kaldığını ortaya koydu.
VAN’IN İLÇELERİNDE NÜFUS GERİLEDİ: İŞTE İLÇE İLÇE DÜŞÜŞ TABLOSU
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verileri, Van’ın ilçelerinde yaşanan nüfus değişimini ortaya koydu. 2024 ve 2025 yılı verileri birlikte değerlendirildiğinde, kent genelinde olduğu gibi ilçelerin büyük bölümünde de nüfus düşüşü yaşandığı görüldü. Merkez ilçeler başta olmak üzere birçok ilçede binlerle ifade edilen gerilemeler dikkat çekti.
VAN’IN MERKEZ İLÇELERİNDE DÜŞÜŞ DİKKAT ÇEKTİ
Van’ın en kalabalık ilçesi olan İpekyolu’nda nüfus, 2024 yılında 356 bin 977 iken 2025 yılında 362 bin 816 olarak kayıtlara geçti. İpekyolu, genel düşüş eğilimine rağmen nüfus artışı yaşayan az sayıdaki ilçeden biri oldu. Tuşba’da nüfus 2024’te 165 bin 885 iken 2025’te 167 bin 758’e yükseldi. Edremit’te ise nüfus 130 bin 768’den 132 bin 309’a çıktı. Merkez ilçelerdeki bu artış, nüfusun kent merkezlerinde yoğunlaşmaya devam ettiğini gösterdi. Buna karşın Erciş’te nüfus düşüşü yaşandı. 2024 yılında 170 bin 209 olan Erciş nüfusu, 2025’te 169 bin 40’a gerileyerek bin 169 kişilik azalma gösterdi.
VAN’IN KIRSAL İLÇELERİNDE GERİLEME SÜRDÜ
Van’ın kırsal ilçelerinde ise nüfus kaybı daha belirgin oldu. Özalp’te nüfus 53 bin 966’dan 51 bin 357’ye düşerek 2 bin 609 kişi azaldı. Çaldıran’da 52 bin 614 olan nüfus 50 bin 170’e geriledi. Muradiye’de ise nüfus 42 bin 986’dan 41 bin 402’ye düştü. Başkale’de nüfus 41 bin 159’dan 37 bin 568’e gerilerken, Gürpınar’da 29 bin 982 olan nüfus 28 bin 505 olarak kayıtlara geçti. Gevaş’ta da düşüş yaşanarak nüfus 26 bin 597’den 26 bin 253’e indi. Çatak’ta nüfus 17 bin 389’dan 16 bin 361’e düşerken, Saray’da 17 bin 382 olan nüfus 17 bin 36’ya geriledi. Van’ın en az nüfuslu ilçesi olan Bahçesaray’da ise nüfus 2024 yılında 12 bin 173 iken 2025’te 11 bin 438’e düştü.
VANLI VAN’I TERK EDİYOR!
Konuyla ilgili Şehrivan’a konuşan Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu, Van’da kırsal alanların hızla boşaldığını belirterek, bunun temel nedeninin su krizi ve artan maliyetler olduğunu söyledi. Alaeddinoğlu, kırsalda yaşamın her geçen gün daha da zorlaştığını vurgulayarak, mevcut şartların sürdürülebilir olmadığını ifade etti.
ALAEDDİNOĞLU: “EKONOMİK NEDENLERİN ARKASINDA CİDDİ BİR ALTYAPI SORUNU VAR”
Van’ın nüfus yapısı ve dirençliliği üzerine daha önce yapılan çalışmalara değinen Alaeddinoğlu, “Net rakamları şu an bilmiyorum ama daha önce Van’ın nüfus üzerinden dirençliliğini ele aldığımız bir çalışma vardı. Orada ortaya çıkan tablo açıkçası beni endişelendirmişti. Çünkü gördüğümüz şey şu: kırsal hızla boşalıyor. Genelde “ekonomik nedenler” deniyor ama ekonomik nedenlerin arkasında çok net bir altyapı sorunu var. Kırsalda yaşayan insanların temel geçim kaynağı tarım ve büyük ölçüde hayvancılık. Yaz aylarında insanlar hayvanlarını sulayacak suyu bile bulamıyor. Sadece tarımsal sulamadan bahsetmiyorum; içme suyunu, hayvanın içme suyunu karşılayacak su yok” dedi.
SU YOKSA HAYVANCILIK DA YOK!
Suya erişimin zorlaşmasının hayvancılığı doğrudan etkilediğini kaydeden Alaeddinoğlu, “Bu koşullarda hayvancılık zaten çok zor. Su bulunamayınca insanlar hayvanlarını satmak zorunda kalıyor. Hayvanı sattıktan sonra tarım da yapamıyorsunuz. Her yıl zarar ederek kimse kırsalda yaşamını sürdüremez. Dolayısıyla insanlar mecburen kırsalı terk ediyor. Yeraltı su seviyeleri her geçen yıl daha da düşüyor” ifadelerini kullandı.
YERALTI SULARI DERİNE İNDİ, MALİYETLER KATLANDI
Alaeddinoğlu, geçmişte 20–30 metrede ulaşılan suya bugün bazı bölgelerde 100 ila 200 metrelerde ulaşılabildiğini belirterek, “Eskiden 20–30 metrede ulaşılan suya bugün bazı yerlerde 100, hatta 200 metrede ulaşılıyor. Bu da maliyetleri inanılmaz artırıyor. Özellikle elektrik maliyetleri artık çiftçinin en büyük gider kalemi hâline gelmiş durumda. Sulama için harcanan elektrik, elde edilecek gelire neredeyse denk geliyor. Bu sürdürülebilir değil” diye aktardı.
BARAJLAR TARIMDAN ÇOK İÇME SUYU İÇİN KULLANILIYOR
Göç eden nüfusun bir kısmının Van merkezine yöneldiğini ancak burada da uzun süre tutunamadığını belirten Alaeddinoğlu, “Bir yandan da kentin içme suyunu karşılayan kaynaklarda ciddi düşüşler var. Eskiden ihtiyacın iki katı kadar su depolanabilirken bugün bu oran neredeyse yarıya düşmüş durumda. Tarım için yapılan barajlar artık şehrin içme suyunu karşılamak için kullanılıyor. Bu da çiftçi için ayrı bir sorun yaratıyor” şeklinde konuştu.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VAN’IN GÖÇÜNÜ HIZLANDIRACAK
İklim koşullarının tabloyu daha da ağırlaştırdığına dikkat çeken Alaeddinoğlu, “İklim koşulları da bu tabloyu daha da ağırlaştırıyor. Sıcaklık artıyor, yağış azalıyor, kuraklık riski büyüyor. Önümüzdeki yıllarda sıcak hava dalgaları bu bölgeyi daha sık etkileyecek. Bu da suya olan ihtiyacı artıracak. Bugün kırsaldan göç edenler varsa, önümüzdeki yıllarda bu sayı daha da artacak. Kırsal büyük ölçüde boşalmak zorunda kalacak” diye konuştu.
“SORUNUN TEMELİNDE YÖNETİM VE PLANLAMA EKSİKLİĞİ VAR”
Sorunun temelinde planlama ve yönetim eksikliği olduğunu ifade eden Alaeddinoğlu, “Göç edenlerin bir kısmı Van’ın merkez ilçelerine geliyor ama burada da uzun süre tutunamıyorlar. Hizmet sektörü yeterince gelişmiş değil, istihdam alanları sınırlı. Bu yüzden bir süre sonra başka şehirlere göç etmek zorunda kalıyorlar. Bu sorunun temelinde yönetim ve planlama sorunu var. Su kaynaklarını, kırsalı, tarımı ve şehri birlikte ele alan bir yaklaşım yok. Mevcut politikalarla devam edildiği sürece bu sorunlar çözülmez. Kalıcı bir çözüm için tüm kurumların, tüm paydaşların bir araya gelmesi ve ortak bir irade ortaya koyması gerekiyor. Aksi hâlde kırsaldaki boşalma hızlanarak devam edecek” dedi.
