Doğu Anadolu Bölgesi’nde devam eden tektonik hareketlilik, akarsu vadilerindeki değişimlerle kendini göstermeye devam ediyor. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Fiziki Coğrafya Ana Bilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Nurcan Avşin’in Erciş, Muradiye ve Çaldıran ilçelerindeki Deliçay ve Bendimahi vadilerinde yürüttüğü çalışma, bölgedeki yer kabuğu hareketlerine ilişkin dikkat çekici veriler ortaya çıkardı.
"DEPREMSELLİĞE İLİŞKİN VERİLER ELDE ETMEYE GÖTÜRÜYOR"
Van Gölü'nün kuzeydoğusu ve kuzeyinin, bölgedeki volkanlardan da anlaşılacağı üzere tektonik hareketler ve faylar açısından oldukça aktif olduğunu belirten Avşin, yıllar önce başlayan tektonik sürecin halen devam ettiğini anlattı. Büyük depremler yaşayan Van ve çevresinde tektonik hareketlerin hayati önem taşıdığını vurgulayan Avşin, şunları kaydetti: "Bu bölge aynı zamanda tektonik verileri kaydeden bir bölgedir. Gerek yer şekillerinden gerekse çeşitli deformasyonlardan tektonizmanın izlerini yerküre üzerinde görebiliyoruz. Bu izleri özellikle jeomorfolojik analizlerde, haritalamalarda ve yaptığımız coğrafi çalışmalarda tespit etmemiz mümkün. Pek çok analitik çalışma, topografik analiz, jeomorfolojik analiz ve jeoloji bilgisi, bizi buradaki depremselliğe ilişkin veriler elde etmeye götürüyor. Büyük depremlere sebep olan fayların bu bölgede oldukça aktif olduğunu görüyoruz. Özellikle Erciş Fayı'nın yanı sıra bölgeyi etkileyen Çaldıran ve Tutak faylarının izlerini çeşitli yer şekillerinde görüyoruz. Akarsular, tıpkı jeomorfolojik ya da jeolojik birer arşiv gibi, yeryüzünde oluşturdukları birtakım göstergelerle, sedimentolojik depolarla, olağan dışı yer şekilleriyle faylar veya diğer tektonik unsurlar tarafından aniden etkilendiklerinin kanıtını bize gösteriyor."
"AKARSULAR BU KONUDA ÖNEMLİ VERİLER SUNUYOR"
Bu alanın bilim dünyasında özellikle yer bilimlerinde "morfotektonik", diğer adıyla "tektonik jeomorfoloji" olarak adlandırıldığını ifade eden Avşin, arazide yapılan incelemeler ve elde edilen bulguların bölgenin depremselliği ve tektonik hareketleri hakkında önemli sonuçlar ortaya koyduğunu belirtti. Akarsu sistemlerinin uzun dönemli yer kabuğu hareketlerini kaydederek adeta bir arşiv gibi bünyesinde sakladığını anlatan Avşin, "Akarsular, yeryüzünü şekillendiren ve yerin iç yapısına ilişkin izleri de yansıtan sistemlerdir. Her yer şekli veya dışsal süreç bu bilgileri aynı şekilde yansıtamaz. Akarsular bu konuda önemli veriler sunuyor. Deprem uzmanları ve farklı jeoloji alanlarında çalışan uzmanlar da bu nedenle akarsu vadilerini inceliyor." dedi. Avşin, bölgenin depremselliği, deprem geçmişi, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünce yayımlanan Diri Fay Haritası'nda da gösterilen aktif tektonik yapısının kendilerini bu bölgede çalışmaya yönlendirdiğini dile getirerek, akarsu sistemlerinin iyi gelişmiş olması ve bölgenin aktif tektonik yapısının, geleceğe yönelik değerlendirmeler yapılması için uygun bir zemin oluşturduğunu belirtti.
"BAZI BULGULARA ULAŞMIŞ BULUNUYORUZ"
Yaptığı çalışmada özellikle Erciş, Muradiye ve Çaldıran ilçelerindeki Deliçay ve Bendimahi nehirlerinin, bölgedeki tektonik hareketliliğin yüksek olduğuna ilişkin bulgular sunduğunu anlatan Avşin, şunları kaydetti: "Bu bölge geçmişten günümüze kadar devam eden tektonik hareketler nedeniyle yükselmeye devam ediyor ve bu hareketliliğin önümüzdeki dönemde de sürmesi bekleniyor. Doğu Anadolu Bölgesi'nin aktif sıkışma rejimi nedeniyle yükselmesi gibi, burası da bu sürecin önemli bir örneğini oluşturuyor. Yer bilimleri açısından önemli bir tektonik süreç yaşayan Doğu Anadolu Bölgesi'nde yılda milimetrik oranlarda yükselme görülürken, Deliçay ve Bendimahi nehirlerinin vadilerinin de yataklarını sürekli derine kazdığını ve gençleştiğini görüyoruz. Bunu da yamaçlardaki basamaklı sekilerden anlıyoruz."
“ÖZELLİKLE YATAK DERİNLİĞİNİN ANİDEN DEĞİŞMESİ GİBİ BAZI BULGULARA ULAŞMIŞ BULUNUYORUZ”
Aktif tektonik hareketlerin devam ettiğini gösteren ani yatak değişikliklerine rastladıklarını anlatan Avşin, "Nehirler normalde çok uzun süre çizgisel akış gösteremezler ancak bu bölgede çizgisel akışlar, ani dirsekler ve köşeler oluşturarak yön değiştiriyor. Özellikle yatak derinliğinin aniden değişmesi gibi bazı bulgulara ulaşmış bulunuyoruz. Özellikle Van depreminin yıl dönümünün yaklaştığı bu dönemde bölgede yaptığımız araştırmalarda, bugün halen yüksek bir deprem riskinin bulunduğunu, tektonik hareketliliğin devam ettiğini ve akarsuların buna kısa sürede tepki vererek bu yer şekillerini oluşturduğunu gösteriyor." diye konuştu.
